Skip to main content
فهرست مقالات

ساختار شناسی فکر دینی در ایران معاصر با تاکید بر رویکردهای روشنفکری

نویسنده:

ISC (24 صفحه - از 67 تا 90)

کلیدواژه ها : ایران معاصر ،تفکر دینی ،رویکرد روشنفکری ،برداشت علمی ،تفسیر التقاطی ،رویکرد جامعه‌شناسی

کلید واژه های ماشینی : دین ،روشنفکران ،سیاسی ،اسلام ،ایران ،اندیشه ،روحانیت ،شیعه ،رویکرد ،اجتماعی ،سنتی ،ایدئولوژی ،بازرگان ،مارکسیسم ،غرب ،فکر دینی ،شریعتی ،علمی ،تفسیر ،فکر دینی در ایران ،جامعه ،انقلاب ،اندیشه دینی ،مبارزه ،تاریخ اندیشه سیاسی ایران ،حکومت ،تاریخ ،اندیشه سیاسی ،اندیشه سیاسی ایران و شیعه ،روحانیت شیعه

یکی از مؤلفه‌های اساسی اندیشه دینی در سال‌های پس از دهه 1320، ظهور برداشت‌های روشنفکری از دین در کنار رویکردهای سنتی و رهیافت اجتهادی بود. این برداشت‌ها که شامل طیف‌های مختلفی است، با این ایده که امروزه نگرش سنتی از دین، کارآیی لازم را ندارد، به تفسیرهای جدیدی، براساس آموزه‌های علمی و جامعه‌شناختی پرداختند و به این ترتیب ادبیات جدیدی را در عرصه دین موجب گشته‌اند.

خلاصه ماشینی:

"مشروطیت و رویدادهای متعاقب آن به شدت به عوامل سنتی مشروعیت سیاسی ضربه زد و اختلاف‌های شدیدی بین موافقان و مخالفان مشروطه، در میان علمای شیعه، برانگیخت و همچنین استبداد پس از آن، به طور شگفت‌آوری رشد اندیشه دینی و سیاسی روحانیان شیعه در چارچوبی که انقلاب مشروطیت پدید آورده بود را متوقف ساخت و همان طوری که حمید عنایت تأکید می‌ورزد، شرایط برای باز اندیشی این اندیشه‌ها تا سال‌های پس از جنگ دوم جهانی که توأم با برهم خوردن موازنه نیروهای سیاسی و سقوط دیکتاتوری رضاخان بود، مهیا نشد. در کنار رشد اندیشه‌های مارکسیستی در دهه بیست، که در تقابل با دین بود، سنت‌های دینی مورد هجوم و نقد کسانی چون کسروی قرار داشت که در نهایت منجر به گشوده شدن فضای جدیدی برای بازپروری اندیشه دینی گردید، هرچند واکنش روحانیت به این تحولات، سازماندهی شده نبود و به همین لحاظ شفاف نیز نمی‌باشد، ولی کوشش‌های انجام شده، ادبیات قابل کاوشی را جهت تجزیه و تحلیل عنصر اندیشه دینی ـ سیاسی شیعه به جای گذاشت. 80 از این رو احیای دینی در دیدگاه او طرح آنچه درباره دین گفته شده است، نبود، بلکه او به دنبال یک نوع اعتراض‌گرایی و رنسانس اسلامی بود: جامعه خواب‌آلوده و متحجر ما اکنون بیش از هر چیز به چنین مصلحانی ـ به ویژه لوتر و کالون ـ معترض نیازمند است؛ مصلحانی که خود با اسلام دقیقا آشنا باشند و نیز با اجتماع و باورها و نیازهای زمان، و بدانند که بر چه اصولی باید تکیه کنند، علیه چه پایگاه‌هایی باید به اعتراض بپردازند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.