Skip to main content
فهرست مقالات

علم «نور» یا «حجاب»

نویسنده:

ISC (26 صفحه - از 83 تا 108)

کلید واژه های ماشینی : علم، نور، حجاب، انسان، امام، حق، حقیقت، بهشت، معرفت، قلب

‌ انسان‌ موجودی‌ پژوهشگر، پرسش‌کننده‌ و پاسخ‌ طلب‌ است‌. همواره‌ در پی‌ پرسش‌ از علم‌، عالم‌، معلوم‌، اغراض‌، نتایج‌ و ارزش‌گذاری‌ علم‌ است‌ و هنگامی‌ این‌ حالت‌ در او اوج‌ می‌گیرد که‌ «علم‌» را با دو صفت‌ متضاد «نور» و «حجاب‌» متصف‌ می‌بیند. به‌ همین‌ دلیل‌ می‌خواهد بداند چگونه‌ حقیقتی‌ که‌ «الظاهر لذاته‌ و المظهر لغیره‌»اش‌ می‌دانند، می‌تواند حجاب‌، آن‌ هم‌ حجاب‌ اکبر باشد. در این‌ نوشتار نخست‌، از کاربرد علم‌ در دو معنی‌ (علم‌ عام‌ و مطلق‌) و (علم‌ خاص‌ و تخصصی‌) که‌ همان‌ دانش‌ متکی‌ بر تجربه‌ و آزمون‌ است‌، سخن‌ گفته‌ و سپس‌ به‌ آرای‌ برخی‌ از بزرگان‌ اندیشه‌ و معرفت‌ که‌ «علم‌» را مساوق‌ «وجود» و «نور» دانسته‌اند، اشاره‌ کرده‌ایم‌. محور اصلی‌ بحث‌، نظریه‌های‌ عارفانة‌ امام‌ خمینی‌ (س‌) است‌ که‌ «علم‌» را از شئون‌ فطرت‌ دانسته‌ و آن‌ را به‌ وجهة‌ نورانی‌ وجود موجودات‌ منتسب‌ می‌دانند و بر این‌ باورند که‌ تمام‌ موجودات‌ متناسب‌ با حدود وجودی‌ خود مظهر اسم‌ «علیم‌» حضرت‌ حقند؛ بنابراین‌ راز تسبیح‌ موجودات‌ و نیز رمز جاودانگی‌ و ملکوتی‌ شدن‌ انسان‌ را در همین‌ علم‌ و آگاهی‌ بیان‌ می‌دارند. لذا علم‌ حقیقی‌ را «طریق‌ جنت‌» و هر مرتبه‌ای‌ از این‌ علم‌ را متناسب‌ با مراتب‌ بهشت‌ (افعال‌، صفات‌، ذات‌) می‌دانند و از آیات‌ نخستین‌ سورة‌ علق‌ نکات‌ زیبا و تازه‌ای‌ در بیان‌ ارزش‌ و منزلت‌ علم‌ مطرح‌ می‌نمایند که‌ به‌ طور مختصر به‌ آن‌ پرداخته‌ایم‌.

خلاصه ماشینی: "محور اصلی‌ بحث‌، نظریه‌های‌ عارفانة‌ امام‌ خمینی‌ (س‌) است‌ که‌ «علم‌» را از شئون‌ فطرت‌ دانسته‌ و آن‌ را به‌ وجهة‌ نورانی‌ وجود موجودات‌ منتسب‌ می‌دانند و بر این‌ باورند که‌ تمام‌ موجودات‌ متناسب‌ با حدود وجودی‌ خود مظهر اسم‌ «علیم‌» حضرت‌ حقند؛ بنابراین‌ راز تسبیح‌ موجودات‌ و نیز رمز جاودانگی‌ و ملکوتی‌ شدن‌ انسان‌ را در همین‌ علم‌ و آگاهی‌ بیان‌ می‌دارند. امام‌ فطرت‌ عالمانه‌ را برای‌ سایر موجودات‌ نیز اثبات‌ می‌کنند و می‌نویسند: از آنجا که‌ صرف‌ وجود، صرف‌ کمال‌ است‌ و حق‌تعالی‌ صرف‌ وجود است‌، پس‌ صرف‌ تمام‌ کمالات‌ بوده‌ و عین‌ اسمای‌ جلالیه‌ و جمالیه‌ می‌باشد و این‌ حقیقت‌ کامله‌ در آیینه‌های‌ مختلف‌ ظهور می‌یابد ـ و ظهور آن‌ کمالات‌ به‌ میزان‌ کدورت‌ و جلاء ظرفیتها بستگی‌ دارد ـ پس‌ هر موجودی‌ دارای‌ وجهة‌ ملکوتی‌ است‌ و از همین‌ وجهه‌ حیات‌ و علم‌ و سایر شئون‌ جمالیه‌ را دارا می‌باشد ] 1378: 417 [ . ملکی‌ یا شهادت‌ است‌ ] خمینی‌ 1378: 386 [ و علوم‌ شریعت‌ بر اساس‌ همین‌ مقامات‌ سه‌گانة‌ انسانی‌ است‌ ] خمینی‌ 1378: 389 [ ؛ و هر کدام‌ از این‌ نشآت‌ کمال‌ خاص‌ و تربیتی‌ مخصوص‌ به‌ خود دارند و علمی‌ نافع‌ و مفید خواهد بود که‌ متضمن‌ تکامل‌ هر سه‌ وجهة‌ انسان‌ باشد و بدین‌ ترتیب‌ هیچ‌ عالمی‌ حق‌ تکذیب‌ و رد عالم‌ دیگر را ندارد و همان‌گونه‌ که‌ تصدیق‌ بی‌ تصور از اغلاط‌ و قبایح‌ اخلاق‌ است‌، تکذیب‌ بی‌ تصور نیز همان‌گونه‌ است‌، بلکه‌ قبحش‌ افزون‌ است‌ ] خمینی‌ 1378: 389 [ ."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.