Skip to main content
فهرست مقالات

علما و اولتیماتوم روس (1329 ق.)

نویسنده: ؛

زمستان 1380 - شماره 13 (20 صفحه - از 55 تا 74)

کلیدواژه ها : اولتیماتوم‌ روس‌ ،انقلاب‌ مشروطیت‌ ،مورگان‌ شوستر ،آخوند خراسانی‌ ،مجلس‌ دوم‌

کلید واژه های ماشینی : روس ،اولتیماتوم روس به ایران ،مشروطیت ،اولتیماتوم روس ،انقلاب مشروطیت ،اولتیماتوم ،آخوند خراسانی ،نجف ،انگلیس ،مورگان شوستر ،روس به ایران ،مشروطیت ایران ،روس و انگلیس ،مورگان ،شوستر ،کالای اجنبی به دفاع ،علمای نجف ،خراسانی ،علمای نجف و روحانیون ایران ،دولت روس ،حادثة اولتیماتوم ،دولت ایران ،روس به سمت ایران ،اولتیماتوم سعی نمودند ،داستان اولتیماتوم ،مجلس دوم ،دولت انگلیس ،ملت ایران ،واقعة اولتیماتوم ،مسلمین

داستان‌ اولتیماتوم‌ روس‌ به‌ ایران‌ (1329 ق‌.)، در شرایطی‌ رخ‌ داد که‌ از عمر انقلاب‌ مشروطیت‌ ایران‌ نزدیک‌ به‌ پنج‌ سال‌ می‌گذشت‌. دولتمردان‌ جدید، مردم‌ و بویژه‌ مجلس‌ شورای‌ ملی‌، تلاش‌ می‌کردند عقب‌ ماندگیهای‌ ایران‌ را در سایة‌ حکومت‌ پارلمانی‌ جبران‌ سازند و ایران‌ را همچون‌ کشور ژاپن‌ که‌ به‌ مشروطیت‌ دست‌ یافته‌ بود به‌ مراحلی‌ از توسعه‌ و ترقی‌ رهنمون‌ سازند. اما در همین‌ مدت‌ اندک‌ مستبدین‌ شکست‌ خورده‌ با حمایت‌ و پشتیبانی‌ دو دولت‌ روس‌ و انگلیس‌، تحولات‌ جدید را برنتافتند و از طریق‌ کودتا، تشنج‌ و آشوب‌ در بلاد، تجزیة‌ کشور در قالب‌ قراردادهای‌ 1905 و 1907، بمباران‌ مجلس‌ و سرانجام‌ حادثة‌ اولتیماتوم‌ سعی‌ نمودند کشور را ضعیف‌ و مردم‌ ایران‌ را از رخداد انقلاب‌ مشروطیت‌ پشیمان‌ سازند. در حفظ‌ و نگهداری‌ مشروطیت‌، علما و روحانیون‌ ایران‌ بویژه‌ نجف‌ حساسیت‌ و اهتمام‌ بیشتری‌ نسبت‌ به‌ سایر نیروهای‌ اجتماعی‌ از خود نشان‌ دادند. با اینکه‌ در طول‌ پنج‌ سال‌ بی‌مهری‌ و ناملایمات‌ فراوانی‌ مشاهده‌ نمودند و افرادی‌ مثل‌ شیخ‌ فضل‌الله نوری‌ و سید عبدالله بهبهانی‌ به‌ شهادت‌ رسیدند، معذلک‌ در دفاع‌ از مشروطیت‌ از پای‌ ننشسته‌ و در واقعة‌ اولتیماتوم‌ روس‌، علمای‌ بزرگ‌ نجف‌ و ایران‌ با صدور فتاوای‌ جهاد و تحریم‌ کالای‌ اجنبی‌ به‌ دفاع‌ جانانه‌ از دستاورد انقلاب‌ و کیان‌ کشور ایران‌ پرداخته‌ و افزون‌ بر آن‌ در یک‌ حرکت‌ دسته‌ جمعی‌ برای‌ مبارزه‌ با روس‌ به‌ سمت‌ ایران‌ حرکت‌ نمودند. در این‌ مقاله‌ به‌ چگونگی‌ تصمیم‌ دولت‌ ایران‌ در استخدام‌ مستشار آمریکایی‌ (مورگان‌ شوستر) جهت‌ ساماندهی‌ وضعیت‌ اقتصادی‌ ایران‌، نقش‌ دولت‌ و مجلس‌ ایران‌ (مجلس‌ دوم‌) در این‌ رابطه‌ و سرانجام‌ نقش‌ و موضع‌ علمای‌ نجف‌ و روحانیون‌ ایران‌ پرداخته‌ می‌شود. چنین‌ به‌ نظر می‌رسد که‌ از دیدگاه‌ علما، حادثة‌ اولتیماتوم‌ به‌ مثابة‌ بود و نبود انقلاب‌ مشروطیت‌ مطرح‌ بود و سکوت‌ در برابر آن‌ را به‌ منزلة‌ پیروزی‌ استبداد و استعمار تلقی‌ می‌نمودند لذا با تمام‌ قوا و ظرفیت‌ لازم‌ قیام‌ کردند و در این‌ مسیر حتی‌ مخالفین‌ نظری‌ مشروطیت‌ هم‌ به‌ مبارزین‌ پیوستند. روش‌ تحقیق‌ در این‌ مقاله‌ کتابخانه‌ای‌ و با استفاده‌ از اسناد و منابع‌ مربوط‌ به‌ واقعه‌ مذکور به‌ رشتة‌ تحریر درآمده‌ است‌. تلاش‌ شده‌ است‌ تا گوشه‌های‌ دیگری‌ از چگونگی‌ برخورد نهاد دین‌ با تهاجم‌ استعمار در دویست‌ سال‌ اخیر مورد تحقیق‌ و بررسی‌ قرار گیرد. مقاله‌ در پایان‌ نشان‌ می‌دهد که‌ با مرگ‌ مشکوک‌ آخوند خراسانی‌ رهبر قیام‌، و برافتادن‌ عمود خیمة‌ انقلاب‌، مشروطیت‌ ایران‌ به‌ آخر خط‌ می‌رسد و از آن‌ پس‌ مقدمات‌ انزوا و به‌ حاشیه‌ راندن‌ علما از بستر و متن‌ سیاست‌ آغاز می‌شود.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.