Skip to main content
فهرست مقالات

گزارشی درباره شطرنج (موادی برای تاریخ شطرنج در ایران)

نویسنده: ؛

دوره جدید، پاييز و زمستان 1384 - شماره 30 و 31 علمی-ترویجی (31 صفحه - از 14 تا 44)

کلیدواژه ها : اختراع شطرنج ،شطرنج بازی ،شطرنج بازان ،اشعار مربوط به شطرنج ،کتابشناسی شطرنج

کلید واژه های ماشینی : شطرنج ،نرد ،بازی شطرنج ،الشطرنج ،فرزین ،پیاده ،شطرنج به ایران ،رخ ،شه ،کتابهای تاریخ و ادب عربی ،صولی ،طبع ،شطرنجی ،ادب عربی و فارسی ،بازی با شطرنج ،کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ،کتاب الشطرنج ،مهره‌های شطرنج ،دهیر مخترع شطرنج ،رخ پیاده پیاده ،شطرنج و نرد ،شرهام شاه ،شطرنج اخبار ،صولی شطرنجی ،شاه شطرنج ،خانه‌های شطرنج ،شه شه ،پیاده پیاده ،ابوبکر صولی ،مهره‌های نرد

نخستین آگاهی درباره شطرنج، مربوط به افسانه شرهام شاه هندی و پاداش دادن او به وزیرش سیسا بن دهیر مخترع شطرنج است. آگاهی بعد، داستان آوردن یا فرستادن شطرنج به ایران از جانب پادشاه هندوان (دبشلیم) در روزگار خسرو انوشیروان برای آزمودن خرد و دانایی ایرانیان است. بزرگمهر بختگان در برابر آن تخته نرد را ساخت و به هندوستان فرستاد. داستان روایی این امر در رساله پهلوی ماتیگان چترنگ آمده و مطالب آن به کتابهای تاریخ و ادب عربی و فارسی نیز راه یافته است. در برخی از منابع، اختراع «نرد» به دوران اردشیر بابکان، و بازی شطرنج به زمان پسرش شاپور منسوب است. در دوران اسلامی، شطرنج بازی در دربار خلیفگان اموی شام متداول بوده که قطعا از دربار ساسانی و البته در پیش از اسلام به میان آنها راه یافته است، لیکن فقهای صدر اسلام ظاهرا آن را نظر به شبهه قمار، جایز نمی‌دانسته‌اند. درباره شطرنج اخبار بسیاری در منابع آمده، اشعار و ابیات تازی و پارسی فراوان درباره آن سروده شده، و رساله‌ها و مقاله‌های بسیار به نگارش درآمده که در این گفتار در سه بخش: 1. اخبار (شطرنجیان) 2. اشعار (شطرنجیات) 3. آثار (کتابشناسی)، به موارد مذکور پرداخته شده است.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.