Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی ضرورت و اهمیت تنظیم جریان ورود درآمدهای نفتی به اقتصاد ایران

نویسنده: ؛

بهار 1385 - شماره 3 (28 صفحه - از 4 تا 31)

کلیدواژه ها : مدیریت اقتصادی ،سیاست مالی ،مدیریت درآمدهای‌ نفتی ،صندوق‌های نفت

کلید واژه های ماشینی : درآمدهای نفتی ،نفتی ،درآمدهای نفتی به اقتصاد ،نفت خام ،حساب ذخیره ارزی ،مدیریت درآمدهای نفتی ،صادرات نفت خام ،حساب ذخیره ،نفت بر بودجه دولت ،صندوق نفت ،درآمدهای نفتی دولت ،مدیریت بر درآمدهای نفتی ،درآمدهای نفتی به تامین ،اقتصاد ایران ،ثروت نفتی ،شرکت ملی نفت ،قیمت نفت ،تامین مالی ،بودجه دولت ،ذخایر نفتی ،کشور به درآمدهای نفتی ،نوسانات قیمت نفت ،قانون برنامه سوم ،حاصل از صادرات نفت ،صادرات نفت ،درآمدهای دولت ،نوسانات قیمت ،دولت در اقتصاد ،ورود درآمدهای نفتی ،ایجاد حساب ذخیره ارزی

تجدیدناپذیری ذخایر نفتی و ماهیت نوسانی و نااطمینانی در میزان تحقق درآمدهای‌ نفتی دولت در کشورهای تولیدکننده و صادرکننده نفت(به‌ویژه کشورهایی که اقتصاد آنها متکی به درآمدهای حاصل از صادرات نفت خام است)،توجیه‌کننده ضرورت‌ مدیریت بر این درآمدهاست.بررسی‌ها نشان می‌دهد اگرچه برخی از کشورهای‌ صادرکننده نفت مانند عربستان سعودی،روسیه و برخی دیگر از کشورها سعی در مدیریت درآمدهای نفتی در چارچوب سیاست‌های مالی و بودجه‌ای دارند،اما مهمترین شیوه مدیریت درآمدهای نفتی که تاکنون در بسیاری از کشورها به‌کار گرفته شده،تشکیل صندوق‌های نفت(صندوق‌های تثبیتی،پس‌انداز و احتیاطی) بوده است.البته این روش‌ها،منحصر به کشورهای نفتی نبوده و در مورد سایر کشورهایی که بخش مهمی از درآمدهای صادراتی آنها به یک یا چند کالای معدنی یا کشاورزی متکی بوده نیز به‌کار رفته است.در ایران نیز ابتدا با اختصاص کلیه‌ درآمدهای نفتی به تامین مالی برنامه‌های عمرانی کشور(با تشکیل سازمان برنامه)، به‌دنبال تبدیل ثروت نفتی کشور به زیرساخت‌ها و دارایی‌های مولد صنعتی بودند که‌ این برنامه عملا شکست خورد.پس از انقلاب اسلامی این هدف با اختصاص سهم قابل‌ توجهی از درآمدهای دولت به طرح‌های زیربنایی و تولیدی دنبال گردید اما به‌دلیل‌ عدم امکان کنترل اثر نوسانات قیمت جهانی نفت بر بودجه دولت و عدم کنترل اندازه‌ دولت در اقتصاد،عملا این تلاش‌ها نتیجه چشم‌گیری دربرنداشت. در زمان تدوین برنامه سوم توسعه(1379)مکانیسم جدیدی به نام حساب ذخیره‌ ارزی در قالب ماده 60 قانون برنامه سوم طراحی گردید.با به‌کارگیری این مکانیسم، دولت سعی دارد ضمن کاهش اثرات مخرب نوسانات کوتاه مدت قیمت جهانی نفت بر اقتصاد کشور،با متنوع‌سازی اقتصادی و کاهش وابستگی شدید اقتصاد کشور به‌ درآمدهای نفتی و تقویت سهم بخش غیردولتی در اقتصاد،زمینه دستیابی به هدف‌ تبدیل ثروت نفتی به سایر دارایی‌های مولد و استفاده بین نسلی از آن را فراهم نماید. بررسی و ارزیابی عملکرد این شیوه نشان می‌دهد اگرچه این مکانیسم در کاهش تاثیر کوتاه‌مدت تغییرات قیمت جهانی نفت بر بودجه دولت موفق بوده،باوجود این، ساختار حقوقی،نحوه مدیریت،سیاست‌های اتخاذ شده در مورد نحوه برداشت و هزینه کرد منابع این حساب-به‌خصوص در بعد انضباط مالی و تنظیم میزان مصارف‌ دولت و جلوگیری از ورود بی‌رویه این درآمدها به اقتصاد(کارکرد احتیاطی و پس‌انداز)،قابل تامل و بررسی بیشتر می‌باشد.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.