Skip to main content
فهرست مقالات

فرایند تدوین معرفت شناسی و روش فقه سیاسی شیعه

نویسنده:

ISC (42 صفحه - از 17 تا 58)

کلید واژه های ماشینی : فقه، سیاسی، فقه سیاسی شیعه، شیعه، عقل، نص، شیخ مفید، امامت، فقه سیاسی اهل سنت، اسلامی

همچنان‌که تمدن اسلامی بر دو پایه فلسفه و فقه تدوین و گسترش یافته، در عرصه سیاست نیز پایه‌های تعقل سیاسی مسلمانان در دو بخش فلسفه سیاسی و فقه سیاسی قابل ترسیم است، هرچند از نقش سیاستنامه‌ها به عنوان متونی که به تبیین و ترسیم وضعیت موجود سیاسی جامعه پرداخته‌اند، نمی‌توان غفلت کرد. این مقاله می‌کوشد تا با مروری به برخی از دیدگاههای کلاسیک، چشم‌اندازی نو بر معرفت‌شناسی و روش‌شناسی یکی از دو جریان اصلی تعقل سیاسی مسلمانان بیندازد. دیدگاه اصلی این مقاله آن است که گفتمان فقه سیاسی شیعه ترکیب دوگانه‌ای است از دیدگاههای کلامی شیخ مفید و اصولی سید مرتضی بخصوص تأکید مرتضی بر عقل به عنوان یکی از پایه‌های استدلال فقه شیعه دارای نتایج مهم و قابل توجه در ساحت نظریه سیاسی است. از این رو مقاله حاضر با تأکید بر مبانی کلامی ـ معرفتی دانش سیاسی و بنیادهای فقهی ـ روش شناختی همراه با تحلیلی عینی می‌کوشد تا برخی عناصر گفتمانی فقه سیاسی شیعه چون «مسأله مشروعیت» و «بازخوانی دو وجهی اقتدار» را باز نماید.

خلاصه ماشینی:

"شیخ مفید با قراردادن این بحث در منظومه فکری خود یکی از بنیادهای معرفتی دانش سیاسی شیعه را تبیین می‌کند؛ چرا که به نظر او غیبت از جهت استمرار امامت و حکومت شرعی اجتناب‌ناپذیر است و لذا در فرازی از مباحث خود به تفحص جدی بنی عباسی برای یافتن امام غایب و انقطاع امامت اشاره می‌کند: مخفی نیست بر هیچ کس آنچه بجای آورد معتمد بعد از وفات امام حسن عسگری(ع) از حبس نمودن او کنیزان آن حضرت را و تفحص نمودن از حال ایشان که کدام‌یک حامله‌اند، زیرا طایفه امامیه متفق شده بودند بر اینکه قائم آل محمد فرزند امام حسن عسگری خواهد بود و گمان کرده بود معتمد به اینکه ظفر خواهد یافت بر قائم و او را خواهد کشت و ازاله طمع طایفه امامیه خواهد کرد [1396: 267؛ 1377: 595 ـ 596]. شیخ مفید برای نخستین بار در اثبات خلافت علی(ع) سعی بر آن داشت تا نص را نه بر مبنای صرف نص بلکه براساس عقل و استدلال ثابت کند، لذا در پاسخ قاضی ابوبکر احمد بن سیار که چگونه ممکن است پیامبر مسأله مهمی (چون خلافت علی(ع)) را اثبات کند اما بعد از او مستور بماند، تصریح می‌کند: نعم، یجوز ذلک بل لابد منه لمن غاب عن المقام فی علم ما کان فیه من النظر و الاستدلال و لیس یجوزان یقع به علم الاضطرار لانه من جملة الغائبات غیر ان الاستدلال فی هذا الباب یختلف فی الغموض و الظهور و الصعوبة و السهوله علی حسب الاسباب المعترضات فی طرقه و ربما عرا طریق ذلک من سبب، فیعلم بیسیر من الاستدلال علی وجه یشبه الاضطرار الا أن طریق النص حصل فیه من الشبهات الاسباب التی اعترضته ما تعذر منها العلم به الا بعد نظر ثاقب و طول زمان فی الاستدلال [1396: 2 ـ 3] / آری این جایز است، البته کسی که در هنگام وقوع حادثه‌ای حضور نداشته باشد برای فهم آن حادثه ناچار از تفکر و استدلال است و طبیعتا فهم آن فی البداهه و بدون تفکر ممکن نیست."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.