Skip to main content
فهرست مقالات

علم و تمدن جدید از نگاه منور الفکران (ملکم خان، آخوندزاده و طالبوف)

نویسنده:

ISC (13 صفحه - از 94 تا 106)

کلید واژه های ماشینی : تمدن، علم، آخوندزاده، غرب، تمدن جدید، ملکم، دین، ترقی، تمدن غرب، عقل، ایران، اخلاق، علم و تمدن جدید، منورالفکران، فرهنگ، پیشرفت، اروپا، فرهنگ غرب، معرفت، فلسفه، سیاسی، تمدن جدید غرب، اعتقاد، انسان، ملت، تمدن جدید از نگاه، علوم طبیعی و افکار سیاسی، غرب نماد ترقی و پیشرفت، اسلام، فرهنگ و تمدن غرب

موج روشنگری در اروپا، که شاخصه مهم آن علم باوری و اثباتی اندیشی بود، در عصر قاجار به ایران رسید و پدیده ای به نام «منورالفکری» را به وجود آورد. منورالفکران که در جهت گیری های فکری خود نگاه به غرب داشتند، شعار ترقی و پیشرفت را سر می دادند و این مفهوم را در پیروی کامل از تمدن و فرهنگ غربی می دانستند. در نگاه ملکم خان، غرب نماد ترقی و پیشرفت، و ایران نمود عدم پیشرفت بود. وی نپرداختن به علوم جدید و در مقابل، پرداختن به علوم نقلی را مانع ترقی ایران معرفی می کرد. از نگاه او، بنیان ترقی بر علم کسبی است. به اعتقاد وی، برای دست یابی به علم باید مدارس جدید را بنا نمود. او به تمدن غرب اعتقاد داشت و در این اعتقاد خود تا جایی پیش رفت که تنها راه ترقی و نجات همه ملت ها را تبعیت بی چون و چرا از فرهنگ و تمدن غرب می دانست. وی بر این عقیده بود که رابطه دین و علم رابطه ای تقابلی است. آخوندزاده طرفدار فلسفه تحصلی (= پوزتیویسم) و مظهر بارز علم زدگی مفرط است. وی علم تجربی را مقدم بر هر معرفتی می داند و شرافت آن را حتی از آموزه های وحیانی نیز برتر می بیند. او عقل را تنها حجت در امور می داند.از دید او تهذیب نفس و حسن رفتار و کردار، مستلزم گسترش علم است. وی هواخواه جدی تمدن غرب است. به اعتقاد او، هر ملتی برای اینکه در مسیر پیشرفت و تمدن قرار بگیرد چاره ای جز تقلید از غرب ندارد. وی دین را متعلق به دوره های پیشین زندگی انسان و علم را متعلق به امروز بشر می داند. طالبوف، از ترویج کنندگان علوم طبیعی و افکار سیاسی و اجتماعی جدید است. بنیان فکری او بر عقل بنا نهاده شده است. به اعتقاد وی، دست یابی به معرفت متافیزیکی خارج از خرد بشر می باشد، اما تجربه می تواند قوانین طبیعت را کشف کند. او برای علم ارزش والایی قایل است و کمال نفس آدمی و نیکبختی جامعه انسانی را در ترقی و نشر علم می پندارد. وی تمدن جدید غرب را جهانشمول دانسته و خواهان اخذ دانش و فن و اصول و بنیادهای اجتماعی و سیاسی جدید است. از نگاه وی، دین و علم با هم تعارض ندارند، اما باید دین را به گونه ای تفسیر کرد که عقل و علم آن را بپذیرند.

خلاصه ماشینی: "از آن رو که منورالفکران ایرانی با شعار ترقی و پیشرفت پای به میدان نهاده بودند و نیز با توجه به اینکه افکار اصلاحی آنان با پشتوانه های علمی و فکری خاص همراه بود، شناخت نوع نگاه آنان به علم و تمدن جدید از اهمیت بسزایی برخوردار است. از نظر او جوامع غیراروپایی هنوز به مرحله علمی نرسیده اند، از این رو، باید زمینه ترقی این ملل را با رواج تفکر علمی آماده گردانید; اما چون معتقدات ایمانی پابرجاست نباید آنها را مورد حمله قرار داد; زیرا نه تنها موجبات پیشرفت را فراهم نمی کند، بلکه به عکس، بر مقاومت اهل ایمان خواهد افزود. وی در این اعتقاد تا بدانجا پیش می رود که راه ترقی و نجات همه ملل را تبعیت بی چون و چرا از ابعاد سخت افزاری و نرم افزاری فرهنگ غرب، می داند: در اخذ اصول تمدن جدید و مبانی ترقی عقلی و فکری، حق نداریم در صدد اختراع باشیم، بلکه باید از فرنگی سرمشق بگیریم. ([43]) و باز به همین دلیل است که پیکار با دین اسلام را، که در نظر او سد راه الفبای جدید سیویلیزاسیون (متمدن شدن به تمدن فرنگی) بود، اصل اساسی در طریق منورالفکری می دانست و برای این منظور پروتستانتیزم اسلامی را پیشنهاد کرد. ([44]) وی عامل پیشرفت و ترقی غرب را رها کردن دین و اقبال به علم، و در مقابل سبب عقب ماندگی شرق را دلبستگی به آموزه های دین و دوری از علم دانسته است: ملل یوروپا، خصوصا انگلیس و فرانسه و ینگی دنیا که از قید عقاید باطله وارسته، پیرو عقل و حکمت شده اند، در علوم و صنایع روز به روز و ساعت به ساعت در ترقی هستند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.