Skip to main content
فهرست مقالات

جایگاه و گونه های روش عقلی در علم کلام

نویسنده:

(12 صفحه - از 33 تا 44)

کلیدواژه ها : معتزله ،شیعه ،روش فلسفی ،اشاعره ،تفکر فلسفی ،روش عقلی ،تفکر عقلی ،تفکر عقلی فلسفی ،تفکر فلسفی عام ،تفکر فلسفی خاص ،شیعة امامیه ،اهل ‌حدیث ،مکتب اهل‌بیت? ،روش اعتدال

کلید واژه های ماشینی : کلام، متکلمان، روش عقلی در علم کلام، تفکر عقلی فلسفی، تفکر عقلی، طرفدار تفکر عقلی فلسفی، معارف، اسلامی، شیعه، طرفدار تفکر عقلی غیرفلسفی تقسیم، روش، گروه طرفدار تفکر عقلی، تفکر فلسفی، روش تفکر عقلی، حدیث، اهل‌بیت، دینی، گونه‌های روش عقلی در علم، روش عقلی، معتزله، کارگیری تفکر عقلی، به‌کارگیری تفکر عقلی، قسم تفکر عقلی فلسفی، مطهری دربارة خواجه نصیرالدین، تفکر عقلی در حوزة کلام، فلسفه، تفکر فلسفی خاص، امام، حوزة کلام اسلامی، متکلم عقل

نوشتار حاضر بر آن است تا گوشه‌هایی از کاربرد روش عقلی را در حوزة کلام اسلامی بیان کند، و اینکه پیش از به کارگیری تفکر عقلی در این حوزه باید به پیش‌فرض‌های آن ملتزم بود؛ یعنی اولا، متکلم عقل را به منزلة ابزاری مستقل برای کسب معرفت بپذیرد؛ و ثانیا، به حجیت آن معتقد باشد. از این روی، تمام فرق شیعه وسنی، جز شمار معدودی همچون اهل‌حدیث و اخباری‌ها، روش تفکر عقلی را به رسمیت شناخته‌اند، ولی دیدگاه‌های یکسانی در باب قلمرو عقل نداشته‌اند. به همین جهت، در این نوشتار ملاک‌های افراط وتفریط در به کار‌گیری عقل تبیین شده است. از میان فرق اسلامی، شیعیان با بهره‌گیری از معارف ناب اهل‌بیت? از عقل به منزلة حجت باطنی، بنیان حیات معقول، راه خداشناسی و ابزار شناخت خوبی‌ها و بدی‌ها بهره برده‌اند. متکلمان در به کارگیری تفکر عقلی در حوزة کلام به دو گروه طرفدار تفکر عقلی فلسفی و طرفدار تفکر عقلی غیرفلسفی تقسیم شده‌اند، که تفکر عقلی فلسفی نیز خود به دو قسم تفکر عقلی فلسفی خاص و تفکر عقلی فلسفی عام تقسیم گشته است. مؤلف معیار این تقسیم‌بندی را تشریح کرده است.

خلاصه ماشینی: "چکیده نوشتار حاضر بر آن است تا گوشه‌هایی از کاربرد روش عقلی را در حوزة کلام اسلامی بیان کند، و اینکه پیش از به کارگیری تفکر عقلی در این حوزه باید به پیش‌فرض‌های آن ملتزم بود؛ یعنی اولا، متکلم عقل را به منزلة ابزاری مستقل برای کسب معرفت بپذیرد؛ و ثانیا، به حجیت آن معتقد باشد. حکیم لاهیجی دربارة ‌معتزله گفته است: «معتزله به کتب فلاسفه که به عربی ترجمه شده بود دسترسی پیدا کردند و مطالب آن را به ویژه در علوم الهیه موافق رأی خود یافتند و از آن دسته از براهین فلسفی که در میان اهل اسلام شهرت نداشت و مسلم به شمار نمی‌رفت اعراض کردند و در مطالعة کتب حکمت در فن کلام توانمند گردیدند» (ر. گفتنی است روش یاد شده پیش از این در کلام اشاعره نیز تا حدی شناخته شده بود؛ چنان که فخرالدین رازی در کتاب المحصل، پیش از آنکه به مسائل اعتقادی و کلامی بپردازد، مسائل امور عامة فلسفه را مطرح کرده است. تفکر عقلی غیرفلسفی در میان متکلمان اسلامی ـ اعم از شیعی و غیرشیعی ـ شخصیت‌های برجسته‌ای یافت می‌شوند که در عین اعتقاد و التزام به روش تفکر عقلی، به بحث دربارة آرای فلاسفه در باب مسائل فلسفی نپرداخته‌اند. با رجوع به آثار کلامی این گروه از متکلمان اسلامی، به دست می‌آید که آنان ‌اولا، چندان به بحث‌های فلسفی نپرداخته‌اند؛ و ثانیا، در مباحثی از قبیل حدوث و قدم نیز متعرض آرای فلاسفه نشده‌اند، ولی همة آنان طرفدار تفکر و بحث‌ عقلی بوده و روش اهل حدیث و ظاهرگرایان را در کلام مردود دانسته‌اند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.