Skip to main content
فهرست مقالات

آرمان عدالت در اندیشه سیاسی و رفتار عالمان دین و متکلمان مسلمان

نویسنده: ؛

پاییز 1385 - شماره 34 (32 صفحه - از 8 تا 39)

کلیدواژه ها : حکومت ،امنیت ،اقتدار ،عدالت ،عدالت‌خواهی ،همکاری

کلید واژه های ماشینی : اهل‌سنت ،اندیشه سیاسی ،شیعی ،عدالت حاکم ،عالمان دین ،وظایف حاکم ،متوفی ،حکومت اسلامی ،تأکید بر عدالت ،اندیشه سیاسی اهل‌سنت ،هم‌کاری با حکومت ،عالمان شیعی ،مسؤولیت‌های حاکم توجه ،علمای شیعه ،اندیشه سیاسی مسلمانان ،تأمین عدالت ،اطاعت از حاکمان ،تأمین آرامش و امنیت ،تأکید ،عالم اهل‌سنت ،مسؤولیت‌های حاکم ،متکلمان شیعی ،سیاسی اهل‌سنت ،رفتار سیاسی ،شرط عدالت ،اهداف حکومت ،تأمین امنیت ،صدر اسلام ،فقهای شیعه ،منافع شیعیان

اهل‌سنت با آنکه در مقام نظر به بسیاری از مسؤولیت‌های حاکم توجه داشته‌اند، اما به جهاتی تأمین آرامش و امنیت را به عنوان مهم‌ترین وظیفه حاکم تلقی نموده‌اند و در نتیجه به جای تأکید بر عدالت و سایر شایستگی‌های حاکم، بر اقتدار او تکیه کرده و حتی امیر قوی و فاجر را برای حکومت مناسب دیده‌اند. اما شیعیان در اندیشه سیاسی خود بدون انکار ارزش امنیت و لزوم اقتدار عدالت حاکم را هم در نحوه اجرای احکام دینی مانند جهاد و قضاوت و هم برای تأمین عدالت ضروری دانستند. در عالم تسنن، عالمان دینی و مردم غالبا برای حفظ وضع موجود و پرهیز از آشوب راه اطاعت از حاکمان مستبد و ستمگر را در پیش گرفتند. شیعیان در رفتار سیاسی خود با حکومتهای باطل در دوره‌های مختلف، عملکردهای متفاوتی داشته‌اند از قبیل رفتار قهرآمیز و تقیه، بی‌تفاوتی و دوری از سیاست، تسلیم، اعتراض و شورش، حمایت و همکاری هوشمندانه و مصلحت‌آمیز. علمای شیعه نیز گاه مردم را از هر گونه همکاری با حکومت‌ها باز می‌داشتند و گاه با تکیه بر اصل تأمین مصالح دنیا و آخرت مؤمنان، اطاعت از حاکمان و همکاری با آنها را در مواردی جایز می‌دانستند. در این میان برخی از عالمان چون خواجه طوسی مسؤولیت‌های علمی و اجتماعی را در حکومت‌های دوران خود پذیرفته‌اند و بعدها در دوران صفوی کسانی مانند محقق کرکی علاوه بر تصدی مناصب دولتی سلطان را به اطاعت خود به عنوان مجتهد جامع‌الشرایط وادار می‌کنند و در دوره قاجار عالمانی چون کاشف‌الغطا و ملا احمد نراقی با طرح نظریه پادشاه مأذون حکومت را مشروع می‌دانند. بدین ترتیب علمای شیعه با حضور فعال در صحنه سیاسی و بهره‌گیری از فرصت‌ها توانستند ضمن پاسداشت و گسترش میراث تشیع، حیات و منافع شیعیان را حفظ نمایند.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.