Skip to main content
فهرست مقالات

ساخت های همپایه و نقش زیبا شناختی آن در کلیله و دمنه

نویسنده:

ISC (26 صفحه - از 121 تا 146)

کلیدواژه ها :

کلیله و دمنه ،نقد زیباشناختی ،ساخت‌های همپایه

کلید واژه های ماشینی : کلیله و دمنه، ساخت‌های همپایه، نصرالله منشی از ساخت‌های همپایه، زیبایی، نثر، نصرالله منشی، همپایگی، سازه‌های سازندة ساخت‌های همپایه، سجع، جمله

استفاده از ساخت‌های همپایه در کلیله و دمنه یکی از تمهیدات زبانی نصرالله منشی در پدید آوردن نثر فنی است. منظور از ساخت‌های همپایه، تشکیل گروه‌های واژگانی یا جمله از طریق ساختار همپایگی با ادات همپایه‌ساز است. ساخت‌های همپایه در کلیله و دمنه با توجه به تعداد سازه‌ها، از ساخت‌های دوسازه‌ای تا ساخت‌های همپایة زنجیره‌ای را شامل می‌شود. سازه‌های سازندة ساخت‌های همپایه نیز از یک واژه تا یک عبارت چند جمله‌ای را در بر می‌گیرد که از لحاظ معنایی دارای روابطی از قبیل ترادف، تضاد، تقابل، تجانس و غیره هستند. ساخت‌های همپایه در کلیله و دمنه از نظر توزیع نحوی در محور همنشینی زبان در جایگاه همة نقش‌های نحوی قرار می‌گیرد. مهم‌ترین بهرة نصرالله منشی از ساخت‌های همپایه، نقش زیباشناختی آنها در ساختار کلام است که سخن او را به مرز شعر نزدیک کرده است. مقالة حاضر نتیجة پژوهشی است که به منظور بررسی و تحلیل ساخت‌های همپایه در کلیله و دمنه انجام شده است.

خلاصه ماشینی:

"(همان:45) سازه‌های ساخت‌های همپایه در کلیله و دمنه از نظر مقولة دستوری متنوع و به قرار زیر است: عبارت‌های پیاپی در ساختمان بند زیر که از پنج سازة همپایه تشکیل شده، هر سازه یک عبارت است که مؤلف برای تقریر مفاهیم مطرح شده، آنها را با آغاز همسان بنا نهاده و حالت شعرگونه‌ به بند داده است: «بهتر کارها آنست که خاتمت مرضی و عاقبت محمود دارد» و «دل‌خـواه‌تر ثناها آنست کـه بر زبان گزیدگان و اشراف رود» و «موافق‌تر دوستان اوست که از مخالفت بپرهیزد و در همة معانی مواسا کند»، و «پسندیده‌تر سیرت‌ها آنست که به تقوا و عفاف کشد» و «توانگرتر خلایق اوست که بطر نعمت بدو راه نیابد و ضجرت محنت بر وی مستولی نگردد» که این از نتایج طبع زنانست و اشارت حضرت نبوت بدین وارد (همان:95). نصرالله منشی در برخی از پاره‌های کلام خود با توجه به همپایه‌های متعدد از انواع سجع و جناس و موازنه و ترصیع و واج‌آرایی در زیبایی هرچه بیشتر آن بهره برده است، مانند: با آنچه ملک عادل انوشروان کسری بن قباد را «سعادت ذات» و «یمن نقیبت» و «رجاحت عقل» و «ثبات رای» و «علو همت» و «کمال مقدرت» و «صدق لهجت» و «شمول عدل و رأفت» و «افاضت جود و سخاوت» و «اشاعت حلم و رحمت» و «محبت علم و علما» و «اختیار حکمت» و «اصطناع حکما» و «مالیدن جباران» و «تربیت خدمتگاران» و «قمع ظالمان» و «تقویت مظلومان» حاصل است (همان:55)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.