Skip to main content
فهرست مقالات

بینش و نگرش در تاریخ نگاری اسلامی (مطالعه موردی تاریخ نگاری ابن مطهر مقدسی)

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (20 صفحه - از 5 تا 24)

کلیدواژه ها :

فلسفه تاریخ ،تاریخ‌نگاری ،علم تاریخ ،تاریخ‌نگری

کلید واژه های ماشینی : تاریخ، اسلامی، تاریخ‌نگاری، ابن‌مطهر، تاریخ‌نگاری اسلامی، بینش، نگرش، تاریخ‌نگاری ابن‌مطهر، مطالعه موردی تاریخ‌نگاری ابن‌مطهر مقدسی، نگرش در تاریخ‌نگاری اسلامی

هرچند تاریخ‌نگاری اسلامی هم زمان با تکوین تمدن اسلامی به سرعت رو به رشد نهاد، اما پویایی و رشد فلسفی چندانی نداشت. در بهترین حالت با رویکردی کلامی و با روشی متأثر از قاعده علوم حدیث و رجال بررسی می‌شد. البته چهره‌هایی استثنایی همانند ابن مطهر مقدسی تا حدودی متفاوت‌تر از دیگران عمل کرده و نگاه مشخص‌تری به موضوع داشته‌اند. ابن مطهر در کتاب البدء و التاریخ، نوعی نگاه معرفت‌شناسی به موضوعات داشته و با وجود این‌که در بخش‌های تاریخی کتاب، بعد معرفت‌شناسی ضعیف‌تر می‌شود، در مقایسه با دیگر مورخان نگاه تحلیلی و انتقادی‌تری به وقایع تاریخی داشته است. در این مقاله، ابتدا نگرش عمومی حاکم بر تاریخ‌نگاری اسلامی مورد نظر قرار می‌گیرد و در ادامه بینش تاریخ‌نگاری ابن مطهر بررسی می‌شود.

خلاصه ماشینی:

"برخی از همین مورخان برخلاف گفتمان کلی حاکم بر تاریخ‌نگاری اسلامی که تحت تأثیر و نفوذ الاهیات، کار خود را به تاریخ یهود، مسیح و ایرانی‌ها محدود کرده، عنایت چندانی به سرگذشت دیگر اقوام و ملل جهان نداشتند و در بهترین حالت به دستاوردهای فرهنگی و فکری آن‌ها می‌پرداختند (روزنتال، همان: ص110)، نوعی نگرش فراگیری داشتند و افقی گسترده‌تر از آنچه را که بر تاریخ‌نگاری اسلامی غلبه داشت، پیش روی خود ترسیم کرده بودند. خود مورخان نیز مانند مورخان عصر کلاسیک یونانی که به دور از فضای فلسفی موجود در آتن به تاریخ نظر و دستاوردهای قابل توجهی ارائه کرده‌اند، تلاش مشخص و قائم به ذاتی به عمل نیاوردند و در نوشته‌های خویش نیز نگاه عقلی یک‌دستی اعمال نکردند؛ از این روی طبیعی بود که حرکت متداومی در جهت پیوند میان فلسفه و تاریخ پدید نیاید و حتی آن‌هایی که در علوم عقلی توانایی قابل ستایشی داشتند و نظریه پردازی‌های قابل توجهی در خصوص علم اندیشه از خود به جا گذاشته‌اند یا در خصوص تاریخ بحث معرفت‌شناسی نکرده‌اند یا در بخش‌های تاریخی نوشته‌های خود کمتر چنین رویکردی را به کار گرفته‌اند، ابن‌مطهر مقدسی، مورخی که در نیمه قرن چهارم هجری یعنی در دوران اوج نوزایی فرهنگی اسلامی کتاب خویش البدء والتاریخ را نوشته، یکی از همین معدود افرادی است که دانش فلسفی پرباری داشته و دربخش‌هایی از کتاب خود آن را به کار گرفته است. هرچند که ابن مطهر نیز همانند مورخان دیگری همچون طبری و یعقوبی به تاریخ دیگر ملل با نگاه فرهنگی نگریسته و خود را از شناخت دینی و تربیت اسلامی رها نکرده است (روزنتال، همان: ص 110)، در مقایسه با آن‌ها نگاه واقع‌نگرانه‌تری داشته و با تفصیل بیشتری به گذشته و سنن و اعتقادات اقوام گوناگون پرداخته است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.