Skip to main content
فهرست مقالات

نقش عصبیت در تاریخ از دیدگاه ابن خلدون

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (14 صفحه - از 141 تا 154)

کلیدواژه ها :

ابن خلدون ،تاریخ سنتی ،نظریه عصبیت

کلید واژه های ماشینی : عصبیت، ابن‌خلدون، تاریخ، عصبیت در تاریخ، جغرافیا، اقلیم، حکومت، عقل، اسلام، دین

ابن‌خلدون، یکی از محدود مورخانی است که توانست دخالت دادن عقل و استدلال در تاریخ را از آن جنبه یاریگری چون جغرافیا به تأثیر اقلیم‌ها بر زندگی بشر و ساختن تاریخ توجه کند. نظریه عصبیت در تاریخ و تأثیر روحی و روانی آن بر تشکیل حکومت‌ها از جمله دستاوردهای مهم ابن خلدون است که توجه به آن برای پژوهشگران تاریخ جهت بررسی علل و عوامل ظهور و سقوط حکومت‌هایی که از متن قبایل بدوی برخاسته‌اند، اهمیت فراوانی دارد.

خلاصه ماشینی:

"پس با بررسی جنبة ظاهری و باطنی تاریخ به این نکته پی می‌بریم که خط مشی و قصد فلسفة تاریخ صرفا بیان حوادث گذشته نیست؛ بلکه بررسی روابط علی و معلولی بین رخدادها با محک عقل مورخ است (حمید، بی‌تا: ص73 و 74)؛ البته قبل از ابن‌خلدون نیز حرکت‌هایی در دفاع و تحول تاریخ به‌وسیله مورخان صورت گرفت؛ برای مثال، زمانی که فواید تاریخ از سوی متکلمان و فیلسوفان مورد تردید قرار گرفت و بیان کردند که تاریخ فقط ذکر رویدادها با اعتماد به صحت اخبار و احادیث است و فکر و اندیشه مورخ در آن دخالتی ندارد و مورخ امانتداری است که به نقل آن‌ها می‌پردازد؛ بنابراین نمی‌توان به آن به صورت کسب علم اعتماد کرد؛ زیرا از تسلسل علل و عوامل که نشانه علم بودن مقوله به‌شمار می‌رود خارج است؛ پس در نتیجه، تاریخ علم نیست و حالت منفرد دارد. دعوت دینی بدون عصبیت امکان‌پذیر نیست؛ زیرا هر دعوتی که باید به‌وسیله آن عموم و اکثریت مردم بدان دعوت شوند، ناچار با اتکا به عصبیت است و با آن‌که پیامبران الاهی از میان بهترین خلق خدایند و توانایی انجام هر کاری را دارند، خداوند در گسترش پیام خود از طریق طبیعی عمل می‌کند؛ یعنی مردم ابتدا به ‌‌وسیله پیامبر راهنمایی می‌شوند و بعد از پذیرش پیام پیامبر به‌وسیله مردم گسترش این پیام به سایر نقاط لازم می‌شود و این گروه مخلص برای فرمانبرداری از پیامبر و رسیدن به فیض الاهی که جهاد در راه خدا و شهادت است، حرکت می‌کنند؛ بنابراین، می‌بینیم که اعراب با کاربرد عصبیت دینی نظام می‌گیرند حکومت تشکیل می‌دهند؛ وگرنه این قوم بیابانگرد بودند و انقیاد گروهی از ایشان از دیگری به دلیل درشت خوئی و فزون‌طلبی و رقابت و همچشمی از دشوارترین کارها بود؛ پس می‌بینیم که وحدت و هماهنگی فقط زمانی میانشان پدید می‌آید که پیامبر یا خلیفه‌ای در کار باشد تا صفات ذکر شده از میان آنان رخت بربندد و برای جهانگشایی آماده شوند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.