Skip to main content
فهرست مقالات

ساختار معنایی ایمان در قرآن

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (38 صفحه - از 11 تا 48)

کلیدواژه ها :

قرآن ،ایمان ،معناشناسی ،‌ ساختار معنایی

کلید واژه های ماشینی : ایمان، قرآن، اسلام، معرفت، قلب، کفر، آیات قرآن، دینی، غیب، عاطفی، تسلیم، مفهوم، ساختار معنایی ایمان، الایمان، خداوند، انسان، کلی، علم، عمل، متعلقات ایمان، جمع‌بندی آیات قرآن، ایمان در قرآن، روح، ایمان مقتضی عمل، مفهوم ایمان، واژه، امنوا، در قرآن، عنصر، ایمان به غیب

ایمان یکی از مفاهیم مهم الهیات است که ساختار معنایی آن نقش ویژه‌ای در مباحث کلامی و فلسفة دین دارد. این مقاله با اشاره به ضرورت بحث و پیشینة علمی آن و با استفاده از روش «معناشناسی»، ساختار معنایی ایمان بر اساس گزاره‌های حاصل از آیات قرآن، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در معناشناسی از اصول کلی روش‌شناسی «ایزوتسو» استفاده شده است. جمع‌بندی آیات قرآن، ویژگی‌های معنایی ایمان را در موارد زیر خلاصه می‌کند: ایمان مبتنی بر معرفت است، ایمان امری اکتسابی و اختیاری است، ایمان دارای مؤلفة عاطفی است، ایمان مقتضی عمل است، ایمان فراتر از اسلام است، ایمان قابل زیادت و نقصان است،‌ متعلقات ایمان عبارتنداز: غیب، خداوند، جهان آخرت، وحی، کتب الهی و آنچه در آنهاست، پیامبران، فرشتگان و آیات الهی. با توجه به ویژگی‌های هفتگانه فوق، ایمان به معنای «تصدیقی است که همراه با آرامش و امنیت خاطر باشد».

خلاصه ماشینی: "در اینجا با پذیرش اصول کلی روش‌شناسی ایزوتسو (البته از جهات مبانی، آرای وی با انتقاد‌های جدی مواجه است که در جای خود قابل مراجعه است)[1] گزاره‌های حاصل از آیات را جمع‌آوری می‌کنیم و سپس الگوی منسجمی از این گزاره‌ها استخراج و ارائه می‌نماییم: 1ـ ایمان مبتنی بر معرفت است مراد از معرفت در اینجا، حوزه‌شناختی انسان به‌معنای وسیع کلمه است که «دانش، معلومات، توانایی‌ها و مهارت‌های ذهنی را شامل می‌شود و در مقابل حوزه عاطفی و حوزه رفتاری (روانی ـ حرکتی) قرار می‌گیرد. (نفس قوه‌ای عامل دارد که بدن را به حرکت در‌می‌آورد ـ افعال بدنی ـ و این به قلب نسبت داده نشده است) (مصباح یزدی، 1367: 401) و به عبارت دیگر نفس انسان است از آن نظر که دارای ادراکات و احساسات و عواطف است؛ این دسته آیات صرفا ایمان را به عنوان یک عمل جوانحی قلبی معرفی می‌کند و از جهت عاطفی‌بودن یا شناختی بودن اجمال دارد. این دسته آیات نیز نشانه آن است که برای تحقق ایمان علاوه بر معرفت و شناخت حقیقت باید گرایش قلبی و عاطفی به سمت آن بوجود آید و این امور منوط به آن است که موانع روانی تسلیم نشدن در مقابل حقیقت زایل گردند: «سأصرف عن ایاتی الذین یتکبرون فی الارض بغیر الحق و ان یروا کل آیة لایؤمنوا بها... آزمایش‌ها و امتحان‌های الهی نیز در همین گستره ابعاد عملی ایمان قرار می‌گیرد که متذکر می‌شویم: الف) عمل خارج از مفهوم ایمان است: در اینجا فقط اشاره به برخی آیات قرآن در این زمینه کافی به نظر می‌رسد: «لقد اخذالله میثاق بنی اسرائیل لئن اقمتم الصلوة و اتیتم الزکوة و امنتم برسلی."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.