Skip to main content
فهرست مقالات

تخت جمشید: از معبد تا تختگاه

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (9 صفحه - از 38 تا 46)

کلید واژه های ماشینی : جمشید، تختگاه، تخت‌جمشید، پارسه، معبد، هخامنشی، نوروز، شاه، گاو، آیینی

نام اصلی تخت جمشید در دوره هخامنشی «پارسه» بوده است. در این بررسی، نخست علل انتساب عنوان «تخت جمشید» و چگونگی نسبت دادن این تختگاه بزرگ هخامنشی به جمشید، پادشاه اساطیری ایران باستان، بازگو می شود. آن گاه نظریه های دو دسته از ایران شناسان درباره کارکرد اصلی تخت جمشید مطرح می گردد. دسته نخست برآنند که تخت جمشید صرفا تختگاه اداری و سیاسی پادشاهان هخامنشی بوده، اما گروه دوم معتقدند که تخت جمشید تختگاهی آیینی و حتی صرفا یک معبد بوده است. از روی شواهد و مدارک بازمانده، به ویژه سنگ نبشته های فارسی باستان و الواح عیلامی می توان اثبات کرد که علاوه بر اجرای امور اداری و سیاسی، تشریفات آیینی گسترده ای – به خصوص آیین های مربوط به نوروز و مهرگان – در این جا به اجرا در می آمده است. از این رو، می توان بر فرضیه تختگاه آیینی بودن تخت جمشید تاکید ورزید و جنبه پایگاه اداری سیاسی آن را کم رنگ دانست و در نتیجه، تخت جمشید را نمی توان صرفا یک معبد قلمداد کرد.

خلاصه ماشینی: "(Frankkowichṣ1966:250) اکنون اگر نظریهء ایران‌شناسانی را که تخت جمشید را پایتخت آیینی به شمار می‌آورند،ملاک‌ قرار دهیم،آیا می‌توانیم دربارهء نیایشگاهی سلطنتی به گمانه‌زنی بپردازیم؟هرچند عنوان‌ «تخت جمشید:باغی مقدس با درختان سنگی»و کاربرد آن توسط مهرداد بهار عنوانی بس‌ زیباست،اما فرضیهء تقدس و معبد بودن این تختگاه هخامنشی هنوز به اثبات نرسیده و تطبیق‌ آن با معابد یا پرستشگاه‌های مقدس بین النهرینی آشور و بابل راه به جایی نبرده است. اگر پارسه تختگاهی آیینی بوده،پس باید به این نکته بپردازیم که چه آیین یا آیین‌هایی در آن‌ اجرا می‌شده است؟ کم نیستند پژوهندگانی که معتقدند تخت جمشید تنها برای برگزاری آیین‌های نوروزی به کار می‌رفته است. اگر پارسه تختگاه سیاسی و اداری هخامنشی بود،چرا به صورت قلعه و دژی مستحکم با برج‌ها و باروهای بس مستحکم و قابل دفاع بنا نشده بود:«وجود پلکان‌های دوگانه و بسیار پهن‌ که در پایین به دشتی باز و بی‌دفاع می‌رسید و نیز این نکته که صفه از هیچ‌سو،مگر از جهت‌ شرقی،دیوار بلندی نداشت و دیوار شرقی هم بیشتر برای دفاع در برابر آب باران و سنگ‌های کوه‌ بود که گاه‌گاه فرومی‌غلتید،نشان می‌دهد که مجموعهء تخت جمشید یک بنای دفاعی نبود و چشم کسانی که به سوی آن می‌آمدند،شگفت‌زدهء باروها و امکانات دفاعی تخت جمشید نمی‌شد،بلکه آنان خود را در محیطی باز و شاید دوستانه می‌دیدند(بهار،1372:23)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.