Skip to main content
فهرست مقالات

آغاز شهرنشینی در نیمه شرقی فلات ایران

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (34 صفحه - از 63 تا 96)

کلید واژه های ماشینی : فلات ایران، شهر، شهر سوخته، ایران، نیمه شرقی فلات ایران، هیرمند، شهداد، دوران آغاز ایلامی در محوطه‌هایی، فرهنگی، میان‌رودان

دو منطقه اصلی فرهنگی با امکان تقسیم به مناطق کوچک تر در نواحی شمال شرقی و جنوبی ایران وجود دارند که بقایای یکی از قدیمی ترین سازمان های دولتی و شهری در ایران شرقی را در محوطه هایی با 10 تا 12 هکتار وسعت و جمعیتی برابر با 2000 تا 3000 نفر در خود جای داده اند. یکی از مناطق وسیع فرهنگی شرق ایران دشت سیستان و حوضه رودخانه هیرمند است. مراکز اصلی این منطقه شهر سوخته در سیستان ایرانی و موندیگاک در کنار رودخانه ارغنداب بوده است. در کلیه این نقاط و طی نیمه اول هزاره سوم پ.م. تثبیت شکل های دولتی دقیقی در ترکیب جوامع دیده می شوند. در حالی که پیدایش اشیای دوران آغاز ایلامی در محوطه هایی چون سیلک و تپه یحیی نشان از تحول رشد فرهنگ محلی بوده، در گروه دیگری از محوطه ها، مانند شهر سوخته و تپه حصار، فرهنگ محلی نفوذ خود را همچنان حفظ کرده است. این وضعیت بیشتر در نقاطی مانند منطقه هیرمند و یا مناطق کوه پایه ای شرقی البرز که دارای جمعیت بیشتری بوده اند مشاهده می شود. شهرهای فلات ایران نیز مانند شهرهای میان رودانی معمولا دارای معابد و ساختمان های بزرگ و زیبایی بوده اند. کاوش های اخیر نشان داده اند که پرستش گاه ها در ایران نیز چون میان رودان در روی مصطبه ها و با خشت در روی خرابه های قدیمی ساخته می شده اند که بقایای آن ها را در زیر ساختمان های جدیدتر می توان دید. در حالی که بناهای زیگورات مانند در ایران به صورت گسترده دیده نمی شود، معابد پیدا شده در آلتین تپه، ترنگ تپه و موندیگاک را می توان جزو این گروه از بناهای دنیای ایرانی محسوب کرد که همگی مربوط به نیمه دوم هزاره چهارم و یا نیمه اول هزاره سوم پ.م. یعنی زمانی که نخستین شهرها در استپ های هیرمند و قره قوم در حال شکل گیری بوده اند، می باشند.

خلاصه ماشینی:

"این بخش از فلات ایران و هم چنین بخش‌هایی از بلوچستان پاکستان،افغانستان و آسیای‌ مرکزی،در دورهء آغاز تاریخی،نقش مهمی در اتصال مراکز شهری سرزمین‌های پست میان رودان‌ و تمدن سندی/هاراپایی در دشت سند بر عهده داشته است،اگرچه کاوش‌های جدیدتر باستان‌شناختی نشان داده‌اند نقش منطقهء مورد بحث در گسترش تمدن بسیار مهم‌تر از میانجی‌گری بین دو مرکز تمدنی یاد شده بوده است. در حقیقت اطلاعات به‌دست آمده از شهر سوخته به همراه دیگر مناطق در شمال فلات ایران به خوبی نشان داده‌اند که این حوزه‌های تمدنی با وجود دارا بودن برخی ارتباطات با میان رودان،شهرهایی بوده‌اند که روند تحول شهرنشینی در آن‌ها مستقل از میان رودان صورت گرفته و از نظر فرهنگی و تمدنی به آن‌جا وابسته نبوده‌اند و حتی‌ برعکس در برخی از زمینه‌ها تجربیات آن‌ها به غرب فلات و میان رودان منتقل شده و از تجربیات آنان نیز بهره‌مند شده‌اند. ارتباطات شهر سوخته با جنوب از طریق شباهت‌های بسیار زیاد برخی از مواد فرهنگی و نیز روش‌های تدفین و آئینی موجود در این شهر با بمپور و میری قلات روش می‌شود و از سوی دیگر محوطه‌های جنوبی شهر سوخته مراکز ایستگاه‌های مبادلاتی به خصوص برای صدود سنگ لاجورد و محصولات تمام‌ شده لاجوردی از طریق دریا به شهرها و استقرارهای سواحل جنوبی خلیج فارس و میان‌ رودان بوده است. با آن‌که نخستین دوره‌ کاوش‌های شهداد در گورستان آن متمرکز شده بود (Hakemi 1997) -و تنها در سال‌های اخیر مناطق مسکونی آن نیز مورد حفاری قرار گرفته است(کابلی 1376)-،با این وجود از همان‌ آغاز حفریات ثروت و غنای قبرها و اشیای آن نشان می‌داد که این محل در دوران مفرغ یکی از قطب‌های اصلی و اولیهء ورود به دنیای تجاری بین آسیای مرکزی و عربستان بوده است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.