Skip to main content
فهرست مقالات

تأملی در نظریه حرکت جوهری

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (24 صفحه - از 81 تا 104)

کلید واژه های ماشینی : جوهر، ملا صدرا، برهان، حرکت، حرکت جوهری، نظریه، حدوث، سبزواری، نظریه حرکت جوهری، تجدد، جسم، حرکت در جوهر، ذات، طبیعت، عرضی، اثبات، اعراض، حدوث زمانی عالم براساس حرکت، نفس، زمانی عالم براساس حرکت جوهری، حکمت متعالیه، حدوث زمانی عالم، حکیمان، اثبات حدوث زمانی عالم، حدوث زمانی همهء عالم، اثبات حرکت جوهری، اثبات حدوث عالم جسمانی، نظریه حرکت در مقوله جوهر، نتایج قول به حرکت جوهری، قول به حرکت جوهری

یکی از مهمترین نظریه های فلسفی که بشدت مورد توجه مرحوم صدرالمتالهین قرار گرفته و پذیرش آن تاثیری شگرف در دیگر مسایل فلسفی بر جای نهاده است، نظریه حرکت در مقوله جوهر است. در این مقاله، نخست به سابقه تاریخی این نظریه توجه شده و وجوه ابتکاری ملاصدرا درباره آن بیان شده است. این وجوه عبارتند از: 1- اقامه برهان بر این نظریه؛ 2- دفع اشکالهای وارد شده بر این نظریه؛ 3- اخذ نتایج فلسفی از این نظریه. همین سه وجه، سه بخش اصلی این مقاله با تشکیل می دهد. در بخش نخست، یازده برهان این نظریه که ملاصدرا و اصحاب حکمت متعالیه ارایه کرده اند، مورد ارزیابی قرار گرفته و توان هر یک برای اثبات آن سنجیده شده است. در بخش دوم، میزان موفقیت ملاصدرا و پیروان مکتب حکمت متعالیه برای پاسخ داده به سه برهان مخالفان این نظریه مورد سنجش قرار گرفته و بالاخره در بخش سوم، درباره هشت نتیجه فلسفی ماخوذ از این نظریه، تحقیق شده است.

خلاصه ماشینی: "حال اگر پرسیده شود که ملا صدرا چگونه از یک‌سو حرکت را تنها در جوهر مادی‌ قایل است و بر این‌اساس باید تنها عالم جسمانی را حادث جوهری(حادث زمانی به معنای‌ موردنظر ملا صدرا)بداند و از سوی دیگر،قایل به حدوث زمانی همهء عالم است،چنانکه در رسالهء حدوث العالم تصریح می‌کند که جز خدای واحد قهار هیچ‌چیز نه قدیم ذاتی است و نه قدیم زمانی(27:ص 263)آیا او نباید به مقتضای سخن نخست،چون دیگر حکیمان،عالم مجردات و عقول را قدیم زمانی بداند و مانند آنها دوام فیض الهی را با قدیم بودن آنها توجیه‌ کند؟ به این پرسش دو پاسخ می‌توان داد: 1-حادث زمانی عبارت از آن است که وجود زمانی چیزی مسبوق به عدم زمانی همان‌چیز باشد و قدیم زمانی عبارت از آن است که وجود زمانی چیزی مسبوق به عدم زمانی آن‌ چیز نبوده،بلکه وجود آن‌چیز همواره با زمان بوده و کاملا منطبق با زمان باشد. بنابراین،نتیجهء حرکت جوهری این می‌شود که یک ذات غیر مادی،دمادم جوهر مادی را ایجاد می‌کند و تمام حالات و اعراض و لوازم ماده نیز همراه جوهر مادی متحرک،در حال حرکت و دگرگونی است و این مطلب همان خلق مدام ماده است(7:ص 128)؛چنان‌که‌ ملا صدرا می‌نویسد: «نو شدن حرکتها به نو شدن ذاتهای متحرکها بازمی‌گردد و عرضها هم که در تجدد و ثباتشان تابع جوهرند،پس جهان جسمانی با همهء آنچه در آن است،در هر آن دچار زوال و فنا است،پس برای بودن دوباره به غیر خود نیازمند است»(23:ص 47)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.