Skip to main content
فهرست مقالات

عوامل و موانع اجتهاد علمی در تاریخ ایران

نویسنده:

(24 صفحه - از 5 تا 28)

کلید واژه های ماشینی : ایران، اسلام، علمی، حکومت، دینی، فرهنگ، تاریخ، اقوام، امنیت، فرهنگ و تمدن

آریاییها هنگام ورود به سرزمین جدید به مراحلی از کمال و ترقی دست یافته بودند. آنان ضمن مهاجرت خویش به این سرزمین با کسب ارزشهای فکری و فرهنگی اقوام طول مسیر و این سرزمین و واقعگراییهای دین زرتشت، مایه‌های فرهنگ و تمدنی جهانی را ایجاد کردند. شکل‌گیری حکومت هخامنشی با ایجاد امنیتی جهانی و تساهل دینی، جهان را به مشارکت اقتصادی و فرهنگی وارد ساخت. نظام قدرتمند اداری ـ امنیتی داریوش و ایجاد تعادل در حیات اقتصادی، زمینه‌های گسترش هرچه بیشتر این امور را فراهم کرد. مقارن ظهور اسلام، جندی شاپور جانشین مراکز علمی انطاکیه و رها شده و تلفیقی از علوم نقاط مختلف جهان ایجاد کرده بود. ایران با پذیرش اسلام، موانع اجتماعی، دینی و سیاسی جهانی شدن را برطرف ساخت و ساحتهای مختلف حیات اسلامی را در سراسر جهان اسلام تحت تأثیر خویش قرار داد. سقوط بنی‌امیه توسط ایرانیان باعث تعدیل تعصبات قومی و انتقال مرکز خلافت به مرکز ایران ساسانی شد. وزیران و امیران ایرانی در دربار بنی‌عباس مشوقان فرهنگ و تمدن و شکوفایی علم و کتابت شدند. در قرنهای سوم تا پنجم هجری حکومتهای محلی ایران پرچمدار پیشرفت علمی شدند. با گسترش حکومتهای غزنوی و سلجوقی و اوجگیری تعصبات دینی، حیات علمی رو به افول گذاشت. تقابل متشرعه، صوفیان و فیلسوفان، ظاهر شرع و دین را بر تعقل و تعمق غلبه داد. ضربه هولناک مغول به فرهنگ و تمدن بشری و تجدید این ضربه توسط تاتار، چراغ علم و تمدن را به خاموشی کشانید. سوسوهای این چراغ به برکت علمایی چند، همچون خواجه نصیرالدین توسی، غیاث‌الدین کاشانی و... در طول هفتصد سال نمی‌توانست نهضتی از روشنایی و تحول علمی را به‌بار آورد.

خلاصه ماشینی: "وی چهار هزار غلام ترک برای محافظت خویش به کار گرفته بود که چون باعث اذیت و آزار مردم و شکایتهای مکرر و در نهایت شورش آنان شده بودند، خلیفه مرکز حکومت را از بغداد به سامرا منتقل ساخت. یورش مغول بزرگترین ضربه بر علم و تمدن در آغاز بحث، موقعیت جغرافیایی ایران را ویژگی ممتازی شمردیم که سبب تعامل علمی فرهنگی و رشد و شکوفایی علمی و فکری می‌شده است، اما از یک نکته نیز نباید غافل بود که هر گاه مردم این سرزمین نتوانسته‌اند مقتدرانه از مرزهای آن دفاع کنند، مورد هجوم اقوام بیابانگرد و دیگر اقوام واقع، و موجبات ناامنی آنها فراهم شده است. چون ناامنی بزرگترین مانع خلاقیت فکری و علمی است از این رهگذر ضربات جبران‌ناپذیری به علم و دانش و فرهنگ و تمدن وارد می‌شده است؛ بویژه که در پی هر یورش، که حملات مغول و گورکانیان از آن قبیل است، بارها مناطق و شهرهای مختلف فتح شده و نفوس و اموال در معرض تباهی قرار گرفته و اساسی‌ترین سرمایه‌های رشد و ترقی را از چنگ ساکنان این سرزمین به درمی‌آورده است. انتقال مرکز خلافت از شام به عراق، تحت نفوذ و حمایت ایرانیان، افتادن مقامهای وزارت، دبیری و فرماندهی به دست ایرانیان، تربیت ایرانی خلفای عباسی، عدم حساسیت دینی نسبت به مبادلات علمی بین پیروان ادیان مختلف، نیازهای اداری و اجرایی خلفای عباسی به تجربیات وسیع و علم و دانش تنظیم شده ایرانیان، زمینه‌های مساعد علمی با وجود جندی‌شاپور، ایرانیان را موفق به جهش علمی ساخت."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.