Skip to main content
فهرست مقالات

اختیار و علیت از دیدگاه ملاصدرا و اسپینوزا

نویسنده: ؛

مهر 1385 - شماره 78 (8 صفحه - از 35 تا 42)

کلید واژه های ماشینی : اسپینوزا ،علیت ضروری ،اختیار به معنای توانایی ،مختار ،مرید ،معنای توانایی بر اراده ،ملاصدرا و اسپینوزا ،علت تامه ،اراده انسان ،ملاصدرا مختار ،اصل علیت ،اساس علیت ضروری ،دیدگاه ملاصدرا و اسپینوزا ،معنای مرید ،اسپینوزا هم اختیار ،معنای مرید تفسیر ،توانایی بر فعل ،معنای توانایی انسان ،اساس علیت ،دیدگاه ملاصدرا ،تحقق اراده ،علل خارجی ،معنای سخن ملاصدرا ،معنای مرید بودن ،مرید بودن ،مبنای اصل علیت ،معلول ضروری ،انسان ضروری ،سخن ملاصدرا ،مختار بودن

ملاصدرا علیت ضروری را با اختیار سازگار می‌داند. اما اختیاری که او مطرح می‌کند عین اجبار و اضطرار است. در واقع ملاصدرا مختار را به معنای مرید تفسیر می‌کند و معتقد است انسان دارای اراده است. اما اراده او معلول شوق و شوق معلول علم و علم معلول عوامل خارجی و این عوامل در نهایت معلول خداست. این نوع علیت نیز علیتی ضروری است. بنابراین با وجود علت، تحقق اراده انسان ضروری است و انسان نمی‌تواند اراده نکند. به دیگر سخن، اختیار به معنای توانایی انسان بر اراده کردن و اراده نکردن و در نتیجه توانایی بر فعل و ترک بر اساس علیت ضروری محال و غیرقابل قبول است. بنابراین اختیار به این معنا با علیت ضروری قابل جمع نیست، هر چند اراده با علیت ضروری قابل جمع است. اما اسپینوزا تصریح می‌کند که اختیار با علیت ضروری قابل جمع نیست، و چون علیت ضروری امری بدیهی است، انسان دارای اختیار نیست. اسپینوزا هم اختیار به معنای توانایی بر اراده کردن و اراده نکردن را از انسان سلب می‌کند. و هم اختیار به معنای خاص خود، یعنی انجام فعل به اقتضای فاعل را. اسپینوزا هم مانند ملاصدرا، انسان را مرید می‌داند اما مانند ملاصدرا مختار را به معنای مرید تفسیر نمی‌کند. در نتیجه تصریح می‌کند که انسان دارای اختیار نیست.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.