Skip to main content
فهرست مقالات

میزگرد علمی «عقل و عقل گرایی در اندیشه شیعی»

مصاحبه شونده: ؛ ؛ ؛

بهار 1384 - شماره 9 (22 صفحه - از 3 تا 24)

کلید واژه های ماشینی : شیعی ،دکتر لگنهاوسن ،عقلی ،متون دینی ،تفکر شیعی ،تعقل ،استفاده از متون دینی ،لگنهاوسن ،دکتر فنائی ،استدلال عقلی ،اندیشه شیعی ،دینی ،دکتر شمالی ،توانایی‌های عقل در فهم ،عقل در فهم ،شمالی ،فهم از دین ،امور تعبدی دین ،حکم عقل ،حکم قطعی عقل ،دین با استفاده ،دلیل عقلی ،تفکر و تعقل ،جلوه‌های عقل‌گرایی ،حسن و قبح عقلی ،منافی عقل ،عقل استفاده ،قطعی عقل ،تعالیم دینی ،به‌کارگیری توانایی‌های عقل

عقل یکی از مفاهیم محوری در اندیشه شیعی است، گرچه «عقل» در تفکر شیعی معنایی فراتر از عقل تجربی دارد، اما عقل ـ یعنی قوه فاهمه و مدرکه بشری ـ غیر از حس و شهود از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. عقل حجت شرعی و یکی از منابع استنباط احکام دینی است. بشر در مرحله دریافت و ادراک متون دینی به عقل نیاز دارد و قوام دین به عقل است. گرچه عقل نیز افراد را از وحی بی‌نیاز نمی‌کند. اصول اعتقاد مبتنی بر استدلال عقلی‌اند. حتی امور تعبدی دین نیز با عقل سلیم ناسازگاری ندارند. حکم قطعی عقل در همه زمینه‌ها مورد پذیرش بوده و قاعده ملازمه بین «عقل» و «شرع» از اصول معتبر شیعی است. «اجتهاد» به کارگیری توانایی‌های عقل در فهم از دین با استفاده از متون دینی است. اجتهاد صرف شنیدن یا خواندن گفته‌های شارع نیست، بلکه تدبری است که فروع را از اصول و لوازم را از ملزومات استخراج می‌کند. پس دسته‌ای از بایدها و نبایدها و ارزش‌ها را عقل به طور مستقل می‌فهمد و دسته‌ای از احکام با ابزار عقل از متون شرعی فهمیده می‌شود. البته احکامی هم هستند که عقل بدون شرع راهی برای فهم آن‌ها ندارد. اما این‌گونه احکام نیز منافی عقل و عدل نیستند و پشتوانه عقلی دارند. از جلوه‌های عقل‌گرایی تشیع، سنت قوی و مداوم فلسفی در حوزه‌های شیعی است که در کلام و عرفان نظری نیز تجلی یافته است. عقل‌گرایی به عنوان حلقه واسط، اندیشه شیعی را در عرصه‌ها و علوم گوناگون همساز نموده و یک نظام فکری منسجمی ایجاد کرده است.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.