Skip to main content
فهرست مقالات

نقد و بررسی روایات اسباب نزول سوره ضحی

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (19 صفحه - از 28 تا 46)

در آثار گوناگون، برای بسیاری از آیات و سوره‌ها، سبب نزول گزارش‌شده است. اما ازآنجاکه تمام روایات اسباب نزول به صحت نپیوسته است، محققان را بر آن داشته تا به ارزیابی سند و محتوای آن‌ها همت گمارند. سورۀ ضحی نیز، آکنده از روایات اسباب نزولی است که دچار ضعف از ناحیه سند و متن است که تاکنون تحقیقی بایسته و شایسته در این زمینه انجام ‌نشده­است. در این نوشتار تمامی روایات این بخش، از هر دو جنبه سند و متن نقد و بررسی شده است. در بررسی‌ها مشخص شد روایات از برخی جهات همچون ضعف‌های رجالی و یا فهم الحدیثی مانند ارسال سند، راویان ضعیف، عدم استناد روایت به صحابی شاهد نزول، ضعیف هستند و از جهت متن نیز به دلیل اشکالاتی مانند: ناسازگاری با سیاق سوره، عدم مطابقت با دیگر آیات قرآن، مخالف بودن با روایات ترتیب نزول، هم‌زمان نبودن قصه با نزول آیات، ناسازگاری با جایگاه پیامبر(ص)، وجود اضطراب و اختلاف روایات ذیل سوره، مخدوش هستند. درنهایت حتی با فرض صحت این گزارش‌ها حداکثر می‌توان گفت اغلب آن‌ها اجتهاد و تطبیق راوی بر آیات قرآن است.

خلاصه ماشینی:

"(٨٨ :١٤٢١ در روایتی مشابه آمده است که «سنگی به انگشت پیامبر ٩ زدند و ایشان دو یـا سـه شـب از خانه بیرون نیامد، زنی به او گفت : ای محمد شیطان تو را نمی بینم ، گویا تـو را تـرک گفتـه اسـت ، خداوند آیات بالا را نازل کـرد»٤ (ابـن ابـی حـاتم ، ١٤١٩: ٣٤٤٢/١٠؛ ترمـذی ، ١٤٠٣: ١١٣/٥؛ ثعلبــی ، ١٤٢٢: ٢٢٣/١٠؛ طبرســی ، ١٣٧٢: ٧٦٤/١٠؛ ابــن کثیــر، ١٤١٩: ٤١١/٨؛ ســیوطی ، . (٣٦٠/٦ :١٤٠٤ ٤ ـ در برخی تفاسیر آمده است : یهود از رسول خدا ٩ دربـارٔە ذوالقـرنین ، اصـحاب کهـف و روح پرسـیدند، پیـامبر ٩ بدون آنکه «ان شاء الله » بگوید، فرمود: فردا به شما خواهم گفت ، بدین سـبب در ایـن ایام وحی به ایشان فرود نیامد، پیامبر ٩ از شماتت دشمنان غمناک شد، لذا این سوره فرود آمد تا قلب آن حضرت را تسلی بخشـد٩ (ثعلبـی ، ١٤٢٢: ٢٢٢/١٠؛ بغـوی ، بیتـا: ٤٩٨/٤؛ طبرسی ، ١٣٧٢: ٧٦٤/١٠؛ فخر رازی ، ١٤٢٠: ١٩٢/٣١). بررسی متنی متن روایات با چند ابهام مواجه است : نخست آنکه روایات اضطراب دارند؛ چنانکه دربارٔە کسی کـه به پیامبر ٩ گفت : دیگر جبرئیل بر تو نازل نمی شود، در روایات اختلاف فراوانی وجود دارد؛ تنهـا در روایت منقول از جندب برخی آورده اند: «امرأة من أهله أو من قومـه »١٤ (طبـری ،١٤١٢: ١٤٨/٣٠)، برخی نوشته اند: «امرأة من قریش »١٥ (واحدی ،١٤١١: ٤٨١)، برخی دیگر گفته اند: دختران عمـوی پیامبر ٩ بودند که گفتند محمد ٩ را یارش ترک گفته اسـت (سـیوطی ، ١٤٠٤: ٣٦٠/٦)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.