Skip to main content
فهرست مقالات

مبانی نظری اقتصاد اسلامی مال و حدود آن در تصور اسلامی

نویسنده: ؛

پاییز 1385 - شماره 17 و 18 (32 صفحه - از 76 تا 107)

کلیدواژه ها : تعریف مال ،حدود مال ،گردش مال ،قوام مال ،حرمت مال ،مالکیت ،حدود مالکیت

کلید واژه های ماشینی : امام علی علیه‌السلام ،گردش مال در دست ،انفاق ،تباهی ،معیشت ،علی علیه‌السلام ،گردش مال ،اسلام مال ،مال در دست ،اسلامی مال ،موضع قوامی ،مال در اسلام ،الهی ،کسب مال ،مکتب اقتصادی اسلام ،مال در دست مردم ،مال در اجتماع ،مال و حدود ،مالکیت از راه ،مال و مالکیت ،تصرف در اموال ،مصرف اموال ،امام صادق علیه‌السلام ،مال حلال ،امانت الهی ،قوام مال ،انفاق مال ،نازیدن به مال ،مکتب اقتصادی ،تباهی اجتماع

مسئله مال و حدود و ثغور آن از جمله مواردی است که کمتر به آن توجه شده است که عمدتا پاسخ به سؤالاتی نظیر اسلام به مال و مالکیت چگونه می‌نگرد؟ در مکتب اسلام کسب مال در چه کیفیت و کمیتی مجاز است؟ پی‌آمد افزون بر حد «قوامی»(1) بر آن چیست؟ و... حال آنکه تعهد دینی ما بر آن است که آنچه اسلام در حد و تعریف مال گفته است در نظر داشته باشیم و چه در عمل و چه در تعیین مصداق از آن تجاوز ننماییم. اسلام مال را با صفت‌هایی چون «قوام» و «قیام» برای زندگی مردم و وسیله سامانیابی خلق و اصلاح امور زندگی معرفی کرده است. از این توصیف‌ها، تعریف اسلامی مال و مفهوم آن و آنچه را اسلام مال می‌نامد، و احکامی که برای آن معین می‌کند به دست می‌آید. گردش مال باید در بین همه مردم صورت گیرد و اسلام گردش مال در دست عده‌ای قلیل را منع می‌کند و نقش حکومت را در این موضع بسیار تعیین کننده برمی‌شمرد. اسلام مال را امانت الهی در دست مردم و از آن خداوند برمی‌شمرد. و لذا محدودیت‌هایی برای مصرف اموال قائل می‌گردد. در نظر اسلام مال اگر از موضع قوامی و قیامی خود خارج گردد، عاملی است برای فروپاشی جوامع بشری، و در غیر این صورت پشتوانه‌ای برای صاحب زندگی خواهد بود. در اسلام حفظ حد اعتدال و قوام مال بسیار اهمیت دارد. به طوری که در منطق اسلام اگر مال به هر صورت و در هر محیط، زیاد شود، آن مال به صورت ضد مال درمی‌آید. و مال به شکل تکاثری حرام و غیرمشروع بوده و وسیله‌ای برای تباهی و استثمار توده‌ها است. اهمیت بحث هم از همین مواضع آشکار می‌گردد، چرا که آثار ناهنجار عدم توجه به حدود کمی و کیفی مالکیت (مکاسب محرمه)، و حفظ حدود آن، بر گرده توده‌ها قرار گرفته و توازن اجتماع را برهم می‌زند، و آگاهی نسبت به این حدود از مباحثی است که اهمیت مال، گردش و حدود آن را در جامعه ـ چه در بعد فردی و چه در بعد اجتماعی ـ روشن می‌سازد و پایه‌گذار مکتب اقتصادی اسلام می‌شود.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.