Skip to main content
فهرست مقالات

گفت و گو درباره فرمالیسم

نویسنده:

(3 صفحه - از 97 تا 99)

کلید واژه های ماشینی : ادبی، نقد، فرمالیستی، نقد ادبی، منطق، منتقد، متن، ادبیات، شیخ رضایی، نظریه‌های ادبی

خلاصه ماشینی:

"»12سؤال این‌ جاست آیا معیار درستی یک نظر،تنها نبود تناقض در سیستم تفکر و یا گزاره‌های بیان شده است؟آیا اصولا اثبات سازگاری یک دستگاه صوری،در درون خود دستگاه‌ ممکن است؟آیا«صدق»و«درستی»را باید فقط نسبت‌ پیوستگی،انسجام وتطابق منطقی بین گزاره‌ها پنداشت؟آیا اگر در تحلیلی عبارات مخل و یا متناقض وجود نداشته باشد، آن تحلیل و نظر الزاما درست و معتبر است؟ملاک این‌ اعتبار در جهان واقع چیست؟هگل می‌گفت: «آن چه واقعی است،منطقی‌[عقلانی‌]است»13،اما فرمالیست‌ها گویی این منطق را وارونه کرده،برآنند هر آن‌ چه منطقی است،واقعی است!هر چند شیخ رضایی،آگاه‌تر از آن است که چنین سخنی بگوید،زیرا او به استقلال«دال‌ها» براساس منطق زبان‌شناسی ذهن‌گرا در گستره وسیع آن-که‌ در وجه افراطی آن به زنجیره بی‌پایان دال‌ها می‌انجامد- معتقد است و ادبیات را نوعی دال مستقل از مدلول‌های‌ واقعی می‌داند(که خود برداشتی پوزیتیویستی از رابطه دال- ملول است و مبتنی بر منطق صوری و اصل این همانی و یا دست کم ارجاع بلافصل با واقعیت است که پیوند آن با جهان واقع قطع شده است. به هر حال،این نگرش ایستا و بینش شبه پوزیتیویستی‌ منطقی،متن را تا حد جسد اتاق تشریح،پایین می‌آورد و صرفا علاقه‌مند کالبدشکافی اجساد است،در حالی که‌ کالبدشکافی مردگان،برای شناخت بیشتر موجودی زنده به‌ نام انسان و خدمت به انسان زنده صورت می‌گیرد و نه‌ قیاس اعضا و احشای مردگان با یکدیگر!آیا نمی‌توان با پذیرش نظریات کل‌گرای گسترده،هم استقلال و خودبسندگی متن را پاس داشت و هم در ظرفی بزرگتر، ارتباط عناصر متنی و بینامتنی(به مفهوم گسترده آن)را بر رسید؟درست است که امروزه وجه غالب نظریات فلسفی و فلسفه علم و نظریه‌های ادبی،گرایش‌های کل‌گرا ( Wholistic )است،اما دست کم از نظر نگارنده،در رویکرد کل‌گرای دیالکتیکی،هم اصالت متن را می‌توان حفظ کرد و هم آن را در بطن شرایط تاریخی-اجتماعی و فرهنگی بر رسید و حداقل با برداشتی فراگیر Global (به مفهومی‌ گورویچی آن،یعنی یک پارچگی و فراگیری و پیوستگی‌ اجزا در مجموعه و نه در معنای جهانی)به بررسی اثر پرداخت و از فروکاهش یک سویه در نقد تن زد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.