Skip to main content
فهرست مقالات

نگاهی دیگر به حسن و قبح در کلام محقق اصفهانی

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : حسن و قبح، مدح و ذم، عدل، معنای صحت مدح و ذم، عقل، محقق اصفهانی، کلام محقق اصفهانی، قبح در کلام محقق، نزاع، برهان

خلاصه ماشینی:

"صدق قسم اول و دوم، در خارج مورد اتفاق همه است، گرچه بین آن دو فرق است، و به همین دلیل بحث از آنها در بعد کلامی چندان جایگاهی ندارد، ولی حسن و قبح به معنای سوم باید مورد بحث دقیق واقع شود که آیا عقل انسانی آن را دریافت می‌کند یا نه; و بر فرض اول، آیا یک قضیه نفس‌الامری و بدیهی است‌یا جزء مشهوراتی است که ورای تطابق آراء عقلا، واقعیتی ندارد؟ مفاد برهان محقق اصفهانی، بر فرض تمام بودن، همین مطلب اخیر است; پس اگر برهان او تمام باشد، آنچه را که مورد نظر اوست اثبات می‌کند، هرچند که مراد مترجم را اثبات نکند گرچه آن را هم به طوری که توضیح دادیم اثبات می‌کند ولی اگر آن را هم اثبات نکند، جای اشکال بر او نیست. در حالی که صراحت کلام اصفهانی مخالف با آن است; زیرا او حسن و قبحی را که از کمال و نقص این انسان برمی‌خیزد، هرچند به همان معنای مدح و ذم باشد، امری واقعی و غیر قابل تردید می‌داند و لذا در پایان آن دو معنی نوشته است: «هذا کله من الواقعیات ولا نزاع لاحد فیها» و سپس حسن و قبح مورد نزاع را نشان داده، آنگاه وارد این مطلب شده که گاهی ورود چیزی در انسان که یک امر حقیقی ست‌سبب این می‌شود که حالتی حقیقی در آن پدید آید و شروع به مذمت کند و این سببیت ذم، واقعیتی است‌خارجی و غیر قابل انکار، و لذا مورد نزاع نیست."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.