Skip to main content
فهرست مقالات

هدایة المتعلمین در طب (یکی از نسخ خطی مهم فارسی)

نویسنده:

(14 صفحه - از 497 تا 510)

کلید واژه های ماشینی : طب، فارسی، کتاب، کتابخانه، نسخه خطی فارسی، تیر، بن زکریای رازی استاد استاد، محمد بن زکریای رازی، محمد بن زکریای رازی استاد، شاگرد محمد بن زکریا

خلاصه ماشینی:

"شبیه بیک همزه بزرگ ممکنست بنظر بیاید؛ می که همراه فعل می‌آید عموما جدا نوشته شده، همچنانکه در نسخ قدیم دیگر؛ در ترک‌ستان و سقلاب‌ستان لاحقه‌ستان جدا نوشته شده؛ بجای«واز»عموما وز نوشته شده؛ سرکه را سرکا، و پزشکی را بجشکی نوشته؛ سبک در وصف کتاب ظاهرا بمعنی مجازی، بضد گران و مشکل، استعمال شده؛ ددیگر و سدیگر که بجای دوم و سوم بکار میرفته است در این کتاب فراوان آمده، ولی لفظ اولی را کاتب همه‌جا و دیگر نوشته است؛ تیرماه بمعنی خزان(پائیز و خریف)استعمال شده است چنانکه زمخشری در مقدمة الادب(ص 3 چاپ فرنگ)گوید:صیف تابستان، خریف تیرماه(نسخه دیگر: پاییز)؛و شعرا از عهد عنصری تا زمان مولوی کرارا تیرماه را بمعنی پائیز آورده اند: اگر به تیرمه از جامه بیش باید تیر جرا برهنه شود بوستان چو آید تیر (دیوان عنصری چاپ قریب ص 40)و تمام قصیده و صف پائیز و زمستان است؛ تا همی گردد فصول عالم از گشت فلک گه تموز و گاه تیر و گه زمستان گه بهار (ایضا دیوان عنصری ص 77)؛ با خویشتن شمار کن ای هوشیار پیر تا بر تو نوبهار چه مایه گذشت و تیر تا بر سرت نگشته بدی تیر و نوبهار چون پر زاغ بود سرت عارضت چو قیر گر ماه تیر شیر نبارید از آسمان بر قیرگون سرت که فرو ریختست شیر؟ تیر و بهار دهر جفا پیشه خرد خرد بر توهمی شمر دو تو خرد خفته چون حمیر (ایضا از ناصر خسرو)؛ تا کی گله کنی که نه خوبست کار من وز تیر ماه تیره‌تر آمد بهار من (ایضا از ناصر خسرو)؛ آمد آن تیر ماه سرد سخن گرم در گفتگوی شد با من (از ابوالفرج رونی، دیوان چاپ چابکین ص 101)؛ مهرگان مهربان باز آمد و عصر عصیر گنج باغ و بوستان را کرد غارت ماه تیر (دیوان مسعود سعد سلمان چاپ یاسمی ص 178)؛ تا چو خورشید سپر کردار در برج کمان در رود آخر بود مر تازیان را ماه تیر بادت از چرخ کمان کردار هر دم نوبنر نعمت و اسباب قسم و دولت و اقبال تیر (دیوان سنائی چاپ مدرس رضوی ص 246)، در بیت اول مرادش اینست که چون شمس داخل برج قوس بشود انتهای فصل خزان عربستان است؛ کنون که خوربتر ازو رسید و آمد تیر شدند راست شب و روز چون ترازو و تیر (سند بادنامه ص 163)، صریخست در اینکه چون شمس داخل برج میزان شود فصل تیر میرسد، پیر تابستان و خلقان تیر ماه خلق مانند شبند و پیر ماه (مولوی در مثنوی) توجیهی که برای این اصطلاح بخاطر میرسد اینست که شاید از اوان قرن اول و قرن دوم هجری که فروردین معادل ماه می و ماه ژون رومی میشده است و تیرماه زردشتی با ماه اوت و ماه سپتامبر مطابق میآمده است مرسوم شده باشد که تیر ماه را بمعنی پائیز بگیرند، و بعدها با آنکه تقویم را اصلاح کرده بوده‌اند و این وضع از میان رفته بوده است معنی اصطلاحی تیر ماه را همچنان نگه داشته باشند."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.