Skip to main content
فهرست مقالات

تصحیحی از مرزبان نامه

نویسنده:

(6 صفحه - از 59 تا 64)

کلید واژه های ماشینی : لفظ، متن، عبارت، زبان، صحیح، معنی، تحریف، تصحیحی از مرزبان‌نامه، دیو، کبوتر

خلاصه ماشینی:

"و اما تصحیح قطعی عبارت بروجهی که ذوق و فن آن را بپذیرد و سبک سعد الدین و قواعد زبان‌ و اصول معانی و بیان از آن ابا ننماید،چنین تصحیحی،در این عبارت،با حدس و تخمین و قیاس و استحسان برای این بنده میسور نیست؛ولی آنچه را باطمینان در این باره میتوانیم عرض کنیم این است که: (1)لفظ«عقود»در عبارت؛«عقود ثریا»در اصل«عنقود»بوده است،یعنی «خوشهءانگور»و تشبیه«ثریا»یعنی«پروین»به«خوشهء انگور»یا مطلق«خوشه» در هر دو زبان فارسی و عربی متداول و بلکه مبتذل است چنانکه در کتب کلاسی عربی برای تشبیه مرکبی‌ که طرفین آن مفرد باشند بدان تمثل میجویند،و از جمله تفتازانی در مطول این شعر را مثال میآورد: «و قد لاح فی الصبح الثریا کماتری‌ کعنقود ملاحیة حین نورا» و خواجهء شیراز علیه الرحمه نیز در غزل معروف: «مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو یادم از کشتهء خویش آمد و هنگام درو» میفرماید: «آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق‌ خرمن مه به جوی خوشهء پروین به دو جو» (2)با تقیدی که مؤلف مرزبان‌نامه در بکار بردن صنایع لفظی و معنوی نکته پردازیهای‌ کلامی دارد میتوان مطمئن بود که در مقابل دو لفظ«عنقود»و«ثریا»دو لفظ«عقود»و «ثور»نیز در این عبارت دخیل بوده و بسهو و غفلت نساخ حذف گردیده است: دخالت«عقود»را در عبارت مزبور صورت کتبی و لفظی«عنقود»و تناسب آن با مفاهیم‌ «علاقه»و«حمایل»و«آویختند»گواهی میدهد،و دخالت«ثور»را شبه اشتقاق آن با «ثریا»و قرب جوار آسمانی«ثور و ثریا»بیکدیگر و بالاخره تسمیهء دیو مورد سخن به«گاو پای» مدلل میدارد. »که هرچه پیش میرویم و منتظر جواب آن میشویم خبری از آن برسر نمیآید!و برای اصلاح و تصحیح آن هم طریق منحصری که بتوان گفت عبارت در اصل‌ همین بوده ولا غیر بنظر نمیرسد و اگر با دسترسی به نسخهء صحیح واصحی اصلاح قطعی عبارت ممکن‌ نگردید اقرب بصواب ظاهرا این است که بگوئیم در اصل این صورت را داشته است: «دیو چون دستبرد دینی در بیان سخن بدید وحاضران را از حضور جواب‌ او دیدهء تعجب متحیر بماند و از تقدم دینی در حلبهء مسابقت جری المذکی‌ حسرت عنه الحمر برخواندند از آن مباحثه کالباحث عن حتفه بظلفه پشیمان شد و دیوان از آنجایگه جمله هزیمت گرفتند و خسارت و خیبت بهرهء ایشان آمد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.