Skip to main content
فهرست مقالات

اراده الهی و استقلال اخلاق

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (24 صفحه - از 61 تا 84)

کلیدواژه ها :

اخلاق ،حسن و قبح عقلی ،استقلال ،دگرآیینی ،نظریه امر الهی درباره اخلاق ،حسن و قبح شرعی ،خود آیینی

کلید واژه های ماشینی : اخلاق، کانت، حسن و قبح، اراده، عقل، نظریه، خدا، خداوند، نظریه حسن قبح ذاتی، استقلال اخلاق

موضوع این مقاله نظریه اخلاق مبتنی بر امر الهی یا نظریة حسن و قبح شرعی است. پس از بیان مختصری در خصوص تبیین جایگاه این نظریه در میان نظریات اخلاقی مختلف، تاریخچه مختصر این نظریه مطرح و نشان داده شده است که امروزه نویسندگان حوزه فلسفه دین و هم‌چنین فلسفه اخلاق توجه خاصی به آن نشان می‌دهند. بحث بعدی مقاله به تقریرهای مختلف این نظریه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه طرفداران نظریه، برای دفع اشکالات مختلف، تقریرهای نوتر و پخته‌تری از آن ارایه کرده‌اند. ولی با این همه، هم‌چنان اشکالی اساسی بر مبنای «استقلال» اخلاق به این نظریه وارد است. با توجه به «انقلاب کپر نیکی» کانت در عرصه اخلاق، نظریه استقلال اخلاق با تفصیل بیشتری مطرح شده و در پایان مقایسه مختصری میان نظریه کانت در این خصوص، با نظریه حسن قبح ذاتی عقلی نزد اندیشمندان مسلمان صورت گرفته و نشان داده شده است که به چه معنا دیدگاه این اندیشمندان با کانت تطبیق می‌کند.

خلاصه ماشینی: "زیرا معتقد است که فقط امر یا اوامر مطلق می‌تواند در مقام قانون اخلاق قرار بگیرد و برای اوامر مشروط چنین اعتباری قایل نیست: «ولی خود اوامر وقتی مشروط به شرایط باشند (یعنی اراده را صرفا نه به عنوان اراده، بلکه فقط با توجه به یک اثر مطلوب، موجب سازند، به عبارت دیگر وقتی اوامر مشروط باشند) در حقیقت احکام عملی‌اند ولی قانون نیستند» (12، ص:‌ 20). کانت بر آن است که یک انسان عادی و حتی یک نوجوان، در هر نمونه‌ای قادر است، بدون راهنمایی کسی، فضیلت ناب یا وجاهت اخلاقی ناب را تشخیص دهد و بحث و جدل‌های فیلسوفان نه فقط کمکی در این مورد به او نمی‌کند، بلکه فضا را نیز برایش تیره می‌سازند: ولی اگر بپرسند «پس اخلاق [وجاهت اخلاقی] ناب که باید ارزش اخلاقی هر عملی را به محک آن سنجید، کدام است؟» در آن صورت باید پذیرفت که فقط فیلسوفان می‌توانند قضاوت درباره این پرسش را دچار ابهام سازند، زیرا از مدت‌ها پیش، برای عقل متعارف بشر، تکلیف این مسأله در حقیقت نه از طریق قاعده کلی انتزاعی، بلکه از طریق کاربرد معمول، همانند فرق میان دست چپ و راست، روشن شده است (12، ص: 155). فقط در صورتی می‌توان به فرامین خداوند اعتماد داشت و آن‌ها را مبنای عمل اخلاقی قرار داد که خداوند را به عنوان خدای خیر تصدیق کنیم ولی تصدیق به این معنا، مستلزم آن است که پیشاپیش درکی از «خیریت» و در نتیجه از «اخلاق» داشته باشیم و این همان چیزی است که از آن به «استقلال» اخلاق تعبیر می‌شود."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.