Skip to main content
فهرست مقالات

نکاتی درباره عمر خیام

نویسنده:

خلاصه ماشینی:

"ایکاش که هر حرام مستی دادی‌ تا من بجهان ندیدمی هشیاری همانطور که خیام رهبران ریائی را بباد انتقاد میگیرد عوام الناس را هم که‌ افسوس اسیران غریزه‌اند و هرکس و ناکس بتواند غریزه حیوانی آنانرا برانگیزد پیروانش میگردند،با یک قهر خند حکیمانه تمسخر میکند و از عقاید خرافی آنان‌ بشگفت اندر میشود و آنانرا مانند خرانی می‌بیند که میان گاو آسمان و گاو زمین راه‌ میروند و از حقیقت خبر ندارند: گاویست در آسمان و نامش پروین‌ یک گاو دگر نهفته در زیر زمین‌ چشم خردت گشای چون اهل یقین‌ زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین عمر خیامیکه در مطالعه مباحث علمی و فلسفی و ملاحظهء عقاید اسلامی دانشمندی‌ متین و مردی صاحبنظر بوده و ناچار در تحریر و تقدیر خود نسبت بمبانی و معانی‌ باحترام و احتیاط تمام قضاوت میکرده چون لگام کمیت فکرت خود را بدست فرشتهء هنر میدهد، تألمات و شبهات خود را در جهان آزاد هنر یکسره فاش میسازد حتی مطالبی‌ میگوید که از نظم عقاید اسلامی که دین تتبع خیام و نیاکان اوست دور میفتد چندانکه‌ جز به بهانه شور شاعری از گناه آن نتوان رست مثلا عالمی را که در فلسفه اسلام‌ سازمانی و سازنده‌ای و غایه‌ای و نقشه‌ای دارد بازیچه و هیچ و پوچ میشمارد و انسانرا که دارای اراده مختارش شناخته‌اند بازیچهء تقدیری ستمگر میداند و در این راه چندان‌ دور میرود که حتی چرخ و یا فلک را که گاهی خود آنرا عامل نکبت یا سعادت‌ قلمداد میکند نیز در دست قدرت آن تقدیر مرموز ناتوان میشمارد و گوید: نیکی و بدی که در نهاد بشر است‌ شادی و غمی که در قضا و قدر است‌ با چرخ مکن حواله کاندر ره عقل‌ چرخ از تو هزار بار بیچاره‌تر است بدبینی و نیست‌انگاری شاعر عاصی ما بجائی میرسد که عقیده رستاخیز را که از اصول عقاید اسلامی است و مسلما خود خیام در مقام منطق و ایمان بآن معقد بوده است در مقام طغیان عواطف شاعرانه آشکارا انکار میکند و با کمال تحسر می‌گوید: می خور که بسی زیر زمین خواهی خفت‌ بی‌مونس و بی‌ندیم و بی‌همدم و جفت‌ زینهار بکس نگوئی این راز نهضت‌ آن لاله که افسرد نخواهد بشکفت!"

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.