Skip to main content
فهرست مقالات

مطالعات ایران: قدرت، امنیت و شریعت؛ درآمدی بر جایگاه امنیت در اندیشه و عمل فقهای شیعه در عصر قاجار

نویسنده:

ISC (20 صفحه - از 51 تا 70)

کلیدواژه ها :

امنیت ملی ،فقه سیاسـی ،اضطرار ،سلسله قاجار ،حکومت اغتصابی

کلید واژه های ماشینی : امنیت، فقهای شیعه در عصر قاجار، حکومت، سیاسی، قاجار، شیعه، قدرت، اندیشه و عمل فقهای شیعه، عمل فقهای شیعه در عصر، اسلامی

از جمله موضوعات مهم در بررسی سیر تحول اندیشه و عمل سیاسی شیعه،نحوه‌ مواجهه فقهای شیعی با حکومت‌های غاصبی است که از حیث نظری،همگی‌ غیرمشروع تلقی می‌شوند.با اینحال در اندیشه و عمل بسیاری از فقهای شیعه می‌توان‌ به مبانی و اصولی دست یافت که به خاطر مصالح عمومی جامعه،قایل به تخصیص‌ این حکم کلی و یا ذکر استثناهایی برای آن شده‌اند.از جمله این عوامل می‌توان به‌ مقولهء«امنیت»اشاره کرد که نزد پاره‌ای از فقهاء،به واسطه جدی شدن تهدیدات‌ بیرونی،اهمیت و ارزشی دوچندان یافته و ایشان را تا صدور حکم شرعی مبنی بر جواز-و ضرورت-حمایت و اطاعت از پادشاه،رهنمون کرده است. نگارنده از این وضعیت به«ضرورت امنیت»یاد کرده است کهبه مهمترین وجهی‌ در دوره قاجار و توسط فقهای نام‌آوری چون کاشف الغطاء و میرزای قمی عرضه شده‌ است.برای تبیین این ایده و نتایج عملی آن،مؤلف نخست به تبیین چگونگی پیدایش‌ گسست بین دو تصویر از حکومت در جامعه اسلامی پرداخته و بدین وسیله خاستگاه‌ رویش موضوع بحص را مشخص ساخته و در ادامه اصل«ضرورت امنیت»را با دو رویکرد فعال و انفعالی مستند به عمل و نظر شیخ کاشف الغطاء و میرزای قمی،معرفی‌ نموده است.

خلاصه ماشینی: "برای تبیین این ایده و نتایج عملی آن،مؤلف نخست به تبیین چگونگی پیدایش‌ گسست بین دو تصویر از حکومت در جامعه اسلامی پرداخته و بدین وسیله خاستگاه‌ رویش موضوع بحص را مشخص ساخته و در ادامه اصل«ضرورت امنیت»را با دو رویکرد فعال و انفعالی مستند به عمل و نظر شیخ کاشف الغطاء و میرزای قمی،معرفی‌ نموده است. بدیهی‌ است که به دلیل اهمیت این موضوع،لازم می‌آید تا سایر الگوها و نظریه‌های ارایه شده در مقالاتی دیگر به صورت مستقل مورد بررسی قرار گیرد تا زمینه مناسب برای درک اهمیت و تازگی تجربه جمهوری اسلامی ایران حاصل آید. 2. ساحت ارزشی حکومت؛قدرت در چارچوب از آنجا که اسلام-به ویژه با روایت شیعی-ماهیتی سیاسی دارد و ملاحظات مربوط به‌ قدرت به تعبیر امام خمینی(ره)عقلا و نقلا در اسلام لحاظ شده است؛(15)در کنار تجربه‌ عملی رخ داده در جوامع اسلامی،رویکردی نظری نیز تکوین یافته که در نهایت به ارایهء «حکومت اسلامی»به مثابه الگویی مشروع از اعمال قدرت،منتهی می‌شود. از این منظر،مؤلف‌ با تفکیک دو ساحت متفاوت در فرآیند تکوین دولت و نشان دادن گسست ناشی از عدم‌ انطباق تاریخی آن دو در حوزه اندیشه و عمل سیاسی شیعه-به جز در دولت نبوی(ص)و حکومت علوی(ع)-به خاستگاه اولیه بروز بحران مشروعیت از منظر تشیع اشاره دارد. پس‌ از آن با استناد به دیدگاه فقهایی چون کاشف الغطاء و میرزای قمی در عصر سلطنت قاجارها، نشان می‌دهد که چگونه وجود عوامل تهدیدزای بیرونی توانسته است این بزرگان را به صدور حکم مبنی بر مشروعیت و ضرورت دینی اطاعت از حکام قاجار برای صیانت از امنیت کشور رهنمون شود."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.