Skip to main content
فهرست مقالات

عقل از نظرگاه مولوی

نویسنده:

(3 صفحه - از 42 تا 44)

کلید واژه های ماشینی : عقل، مولانا، مولوی، عقل از نظرگاه مولوی، مثنوی، عقل کلی، خرد، دین، عشق، عرفا

خلاصه ماشینی: "البته وی به نیکی یادآور می‌شود که این‌ عقل جزیی و فعالیت‌های آن-در صورتی که سالم از منهیات باشد- سایه و جلوه‌یی از عقل کلی‌ست: جزو عقل این از آن عقل کل است‌ جنبش این سایه زان شاخ گل است‌15 (به تصویر صفحه مراجعه شود)ولی باید توجه داشت که این عقل جزیی،خارج از محدوده‌ی‌ خود فعالیت نکند،یعنی زمام حرکت انسان را به دست نگیرد چرا که: عقل جزیی گاه چیره‌گه نگون‌ عقل کلی ایمن از ریب المنون‌16 در غیر این صورت یعنی اگر فعالیت‌های تکاملی و معرفتی‌ انسان تحت انقیاد عقل جزیی درآمد،مولانا دیوانگی را به این قسم‌ از خرد ترجیح می‌دهد: زین خرد جاهل همی باید شدن‌ دست در دیوانگی باید زدن‌17 و نیز همین خرد است که از ادراک حقایق ماوراء الطبیعی و اسرار الهی عاجز است: جزو جزو خم به رقص است و به حال‌ عقل جزوی را نموده این محال‌18 عقل جزو از از رمز این آگاه نیست‌ واقف این سر به جز الله نیست‌ عقل را اندر چنین سودا چه کار کر مادرزاد را سرنا چه کار؟19 هم‌چنین مولوی این نوع عقل را آفریننده‌ی وهم و تردید می‌داند،زیرا به تنهایی ظلمانی‌ست و به عالم نور نمی‌تواند راه یابد: عقل جزیی آفتش وهم است و ظن‌ زآن که در ظلمات شد او را وطن‌20 وی در جایی دیگر از مثنوی،عقل جزیی را به «پر کرکس»و عقل کلی را به «پر جبرئیل»تشبیه می‌کند: عقل جزوی کرکس آمد ای مقل‌ پر او با جیفه‌خواری متصل عقل ابدالان چو پر جبرئیل‌ می‌پرد تا ظل سوده میل میل‌21 سنایی نیز در جایی از حدیقه از عقل جزیی و سوداندیش به‌ «کیاست اوباش»و از عقل کلی به «عقل دین»تعبیر می‌کند: در گذر زین کیاست او باش‌ عقل دین جو و پس رو او باش‌22 می‌بینیم که سنایی در مصرع دوم به هدایتگری عقل برای‌ سعادت و وصول به ایزد تعالی اشاره کرده،مولانا هم در تأکید بر این‌ مطلب می‌گوید: گفت من عقلم رسول ذوالجلال‌ حجت الله ام امان از هر ضلال‌23 چنان که در بینش اسلامی نیز علاوه بر انبیای الهی که هدایت‌ تشریعی را جاری می‌دارند،خداوند یک وجه هدایت را نیز در وجود انسان نهاده که از آن با عنوان«رسول باطنی»تعبیر می‌شود که‌ همان عقل کلی‌ست و بیت فوق از مولانا به این حقیقت اشاره دارد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.