Skip to main content
فهرست مقالات

چند اصطلاح حقوقی در تاریخ بیهقی

نویسنده:

(4 صفحه - از 55 تا 58)

کلید واژه های ماشینی : تاریخ بیهقی، اصطلاح حقوقی در تاریخ بیهقی، معدل، صیغه‌ی اسم فاعل، صیغه‌ی اسم مفعولی، قاضی، جاندار، قضایی، دیوان، معنی

خلاصه ماشینی:

"نخستین مصححان‌ ارجمند تاریخ بیهقی(فیاض و غنی)به این نکته که سمت تعدیل و تزکیه‌ شغل شاغل معدل و مزکی در مجلس قضا و شبیه معرف یا وکیل و امین‌ قاضی‌ست،توجه و التفات نفرموده و آن را به اشتباه به صیغه‌ی اسم مفعولی‌ خوانده‌اند و دیگران(از جمله دهخدا در لغت‌نامه و دکتر محمد معین در فرهنگ فارسی خود)هم آن را تکرار کرده‌اند. بهترین دلیل بر این که معدل و مزکی(به صیغه‌ی اسم مفعولی)غلط و معدل و مزکی(به صیغه‌ی اسم فاعل)درست است،این است که‌ هم‌چنان‌که گفته‌اند«القرآن یفسر بعضه ببعض»در مورد تاریخ بیهقی‌ هم که مصححان اول در داستان افشین و بودلف این واژگان را اسم مفعول‌ ضبط فرموده‌اند،باید توجه داشت که خود بیهقی در داستان حسنک وزیر این هر دو واژه را به صیغه‌ی اسم فاعل یعنی«معدلان و مزکیان»ضبط کرده است و نوشته است که: «قضاوت بلخ و اشراف و علما و فقها و معدلان و مزکیان»در انتقال‌ اموال حسنک به سلطان گواهی بنشستند و حاکم سجل کرد و در مجلس و دیگر قضاوت علی الرسم فی امثالها. به‌هرحال،برای آن که جای هیچ شک و شبهه‌یی در ذهن هیچ یک از اهل علم و ادب خاصه ویراستاران محترم تاریخ بیهقی باقی نماند،در اثبات این اشتباه علامه دهخدا/دکتر محمد معین،فصل الخطاب و خطاب‌ الفصل را،به بیتی از یکی از قصاید لامیه‌ی ناصر خسرو قبادیانی استشهاد می‌کنیم،آن‌جا که در شکایت از وضع اجتماعی عهد خویش می‌گوید: سائل دانا نماند هیچ‌کس امروز سائل شاه‌اند خلق و سائل عامل‌ دشمن عدل‌اند و ضد حکمت اگر چند یک سره امروز حاکم‌اند و معدل 7 درباره‌ی«حاکم ومعدل»باید توضیح داد که د رعصر غزنویان و سلجوقیان واژه‌ی«حاکم»به‌طور مطلق به معنای قاضی به کار می‌رفته‌ است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.