Skip to main content
فهرست مقالات

حافظ شناسی: عرفان یا الهیات رندی

نویسنده:

(6 صفحه - از 65 تا 70)

کلید واژه های ماشینی : حافظ، دین، رندی، شعر حافظ، عرفانی، ول‌تر، شریعت، آیین، اعتقاد، الهیات رندی

خلاصه ماشینی:

"از اینرو،مفسر شعر حافظ در برابر این یک بیت باید از خود بپرسد که حافظ به کدام مصلحت این‌بار سخن از گام زدن در راه خاندان سخن می‌گوید؟و این اندیشه چگونه می‌تواند با اعتقاد به‌ پیر مغان در یک‌جا جمع شود؟و از آن مهم‌تر،این یک بیت در نتیجه‌ تغییرناپذیر می‌خواند،چه مفهومی می‌تواند داشته باشد؟و آیا احتمال‌ آن دارد که حافظ،به طنز و نیش‌خند،عیش رندانه‌ی خود را در برابر حریف ریاکار و گمراه،برابر با همان سلوک در راه خاندان جلوه داده باشد؟ و یا تنها اقتضای یک قافیه او را به آوردن این اندیشه‌ی غریب و ناهم‌ سو با اندیشه‌های بنیادین او،ناگزیر ساخته است؟هریک از ین پرسش‌ ها،به علاوه‌ی چنر پرسش دیگر،به هنگام تفسیر این بیت حافظ پیش‌ روی مفسر آن سربرمی‌دارد و پاسخ و روشنی می‌طلبد،در حالی‌ مفسران پرتعصب او بدون هیچ ارمغان نظر به این ابهامات بزرگ،آن را دلیلی بر اعتقاد شیعی حافظ می‌خوانند،و مصداق‌ها و موارد نقص آن‌ را-که زندگی و شعر حافظ انباشته از آن است-نادیده می‌گیرند،هم‌ چنان که گروهی دیگر از مفسران آیین او نیز،تعبیر«چهار تکبیر»در بیت زیر را،دلیل پای‌بندی حافظ به آیین تسنن می‌شمارند:5 من همان دم که وضو ساختم از چشمه‌ی عشق‌ چار تکبیر زدم یک سره بر هرچه که هست نیز در کنار این گونه قرینه‌های دال بر مذاهب دینی خاص، نشانه‌های دیگری نیز در شعر او می‌توان یافت که حاکی از اعتقاد و پای‌ بندی او به آیین اسلام و حتی اصول و فروع آن است،و در این کار، گاهی شیوه‌ی تعبیر او به گونه‌ای است که گویی همه‌ی هستی و حیات‌ خود را از دین و عمل به آن می‌داند: صبح‌خیزی و سلامت‌طلبی چون حافظ هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم اما حافظ هم زمان با این اعتراف به تأثیر«دولت قرآن»یا«دولت‌ دین»در حیات خود،بارها از بی‌اعتنایی و یا ناپای‌بندی خویش به برخی‌ از اجزاء و عناصر دین نیز سخن می‌گوید و گاه عمده‌ترین بنیادهای‌ اندیشه‌ی دینی را در شعر خود مورد طنز و تردید و انکار قرار می‌دهد: من که شب‌ها ره تقوی زده‌ام با دف و چنگ‌ این زمان سر به ره آرم چه حکایت باشد؟ *** در شب قدر ار صبوحی کرده‌ام عیبم مکن‌ سرخوش آمد یار و جامی بر کنار طاق بود *** این خرقه که من دارم در رهن شراب اولی‌ وین دفتر بی‌معنی غرق می ناب اولی و ده‌ها نمونه و مورد دیگر."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.