Skip to main content
فهرست مقالات

کاوشی در شناخت کهن ترین اثر در فن وجوه و نظائر قرآن

نویسنده:

علمی-پژوهشی (14 صفحه - از 143 تا 156)

کلیدواژه ها : بیان معانی الفاظ القرآن ،وجوه و نظایر ،غریب القرآن ،علی بن عبداله بن عباس

کلید واژه های ماشینی : علی بن عبداله بن عباس ،قرآن ،فن وجوه و نظائر قرآن ،علی بن عبد ،فو ،کتاب ،مقاتل بن سلیمان ،فن ،تصنیف علی بن عبد ،القرآن ،بن عباس ،رسالهء علی بن عبد ،بیان معانی الفاظ القرآن ،معانی ،اثر در فن وجوه ،النظائر فی القرآن ،القرآن الکریم ،معنا ،واژه ،النظائر ،اثر ،علی بن عبد اللهبن عباس ،اثر مقاتل بن سلیمان ،مرعشی ،وجوه معنایی ،قم ،کلمه ،بیان معانی الفاظ القران ،بن عباس بن عبد ،عباس بن عبد

کتاب «بیان معانی الفاظ القران» تصنیف علی بن عبداله بن عباس (فو: 118 ه.ق.)- که در ضمن مجموعه ای مخطوط از رسایل قرانی است- در اصطلاح قرآن پژوهان، در فن وجوه و نظایر قرآن کریم است. این کتاب، اثری مستقل و ارزشمند در این زمینه به شمار می آید و در آن،‌ وجوه معنایی 72 واژه از قرآن آمده است. دانشمندان، کهن ترین اثر در این فن را کتاب «الاشباه و النظایر» مقاتل بن سلیمان بلخی (فو:150ه.ق.) می دانند و در این نظر، همداستانند. اگر صحت انتساب رساله مذکور به علی بن عبداله بن عباس، ثابت شود باید آن را کهن ترین نگاشته در این زمینه به حساب آورد که به نوبه خود، ارزشی ویژه خواهد داشت. هیچ کدام از پنج نفری که در مصادر تراجم و رجال به این نام و نام پدر و جد، نامبرده اند، صاحب تالیف، شمرده نشده اند، با این وصف می توان قراین متعدد درون متنی و بروی متنی برای صحت انتساب این رساله به علی بن عبداله بن عباس، اقامه کرد.

خلاصه ماشینی:

"(نک:زرکشی،1/102 و نیز سیوطی،1/142 و نیز، شحانه،5)اگر ثابت شود رسالهء مورد بحث از علی بن عبد الله بن عباس(فو:118 هـ ق) است باید آن را کهن‌تین نگاشته در زمینهء وجوه و نظائر،قلمداد کرد و برای آن، اعتباری ویژه در این فن گشود. دلیل استاد حجتی و فؤاد سزگین،چیزی جز عبارت«هذا الکتاب فی بیان معانی الفاظ القرآن من تصنیف علی بن عبد الله بن‌ عباس»که گفتیم در صفحهء نخست رساله در دو نسخه مذکور است،نمی‌باشد و دلیل و شاهدی دیگر بر این مدعا اقامه نکرده‌اند. چون این بحث‌ در شکل بررسی معانی غریب القرآن-که پیوند بسیار نزدیک باوجود معنایی الفاظ قرآن دارد-پیش‌از وی دربین صحابه،به‌ویژه در نزد پدر علی(عبد الله بن عباس) موردتوجه است. این‌ها،شواهدی بر صحت انتساب این‌ رساله به علی بن عبد الله بن عباس تابعی است‌4نتیجه: کتاب مخطوط«بیان معانی الفاظ القرآن الکریم»اثری مستقل و ارجمند در وجوه‌ و نظایر قرآن کریم است. در هردو نسخه،مؤلف این کتاب،علی بن عبد الله‌ بن عباس نامیده شده است با آن‌که قرآن‌پژوهان و دانشمندان وجوه و نظائر قرآن، نامی از این کتاب به میان نیاورده‌اند و در کتاب‌های تراجم و رجال نیز هیچ‌یک از افرادی که به نام علی بن عبد الله بن عباس معروفند،صاحب تألیف نمی‌باشند،اما شواهد و قراین متعدد می‌توان برای صحت انتساب این کتاب به علی بن عبد اللهبن‌ عباس(فو:118 هـ ق)اقامه کرد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.