Skip to main content
فهرست مقالات

ماهیت و منفعت شعر (از گنجینه نقد پیشینیان (2))

نویسنده:

(4 صفحه - از 4 تا 7)

کلید واژه های ماشینی : شعر، محاکات، تخییل، وزن، تخیل، انفعالات، چنانک، صناعت، معنی، کلام

خلاصه ماشینی:

"و چون این معانی مقرر شد گوییم:مخیل کلامی بود که اقتضاء انفعالی کند در نفس به بسط یا قبض یا غیر آن بی‌ ارادت و رویت،خواه آن کلام مقتضی تصدیقی باشد و خواه‌ نباشد،چه اقتضاء تخیل تنها. [قیاسات شعر]و اما آنچه از تألیف اقوال حادث شود، افادت تخیل کند بر وجهی که خواهند،و در موضعی که‌ خواهند،و آن را قیاسات شعری خوانند و تعلقش بیشتر به امور جزوی بود مانند خطابت و فایدهء آن حدوث انفعالات نفسانی‌ بود از بسط و قبض و تعجب و حیرت و خجلت و فتور و نشاط و غیر آن‌که تابع تخیلات باشد،تا به حسب آن نفس به تعظیم و تصغیر و تهویل و تسهیل امور حکم کند و در اغراض مدنی‌ مذکور یعنی مشاورات و مشاجرات و منافرات نافع باشد و بر اقتناء فضایل و منع از رذایل و دیگر حرکات نفسانی باعث‌ گردد. و متقدمان بیشتر به سوی اغراض مدنی گفته‌اند و اگر در حد اعتبار غرض کنند باید گفت:شعر کلامی بود مؤلف از اقوال مخیل که انفعالی مطلوب به حسب غرضی از اغراض مدنی یا غیر آن تابع تخییل باشد. ج-به نفس کلام مخیل،چه تخییل محاکات بود،و شعر نه محاکات موجود تنها کند،بل گاه بود که محاکات غیر موجود کند،مانند هیأت استعداد حالی متوقع،یا هیأت اثری باقی از حال ماضی،همچنانک مصور،صور را بر هیأت کسی‌ که مستعد ایجاد فعلی باشد،یا از ایجاد فارغ شده باشد و در او اثری از آن مانده تصویر کند. د-کذب محال،چنانک گفته‌اند:«مصرع»: «هلال‌وار رخ روشنش خسوف گرفت» و خسوف هلال محال بود و محاکات ناطق به غیر ناطق‌ باشد که بتبکیت شاعر ادا کند،چه اقتضاء قلت تصرف کند به‌ خلاف عکسش."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.