Skip to main content
فهرست مقالات

مردم سالاری دینی پاسخ بنیادین حکومت دینی

نویسنده: ؛

آذر - اسفند 1383 - شماره 49 و 50 (28 صفحه - از 91 تا 118)

کلیدواژه ها : مردم سالاری ،عقلانیت ،اسلامی ،حقوق ،مسؤولیت ،پاسخ گویی ،سیستم سازی ،نهادینه شدن ،دین - اسلام ،توان مندی اجتماعی

کلید واژه های ماشینی : مردم‌سالاری دینی ،توان مندی اجتماعی ،نگرش حقوقی به قدرت ،توان مندی ،دینی ،مسؤول ،مسؤول سازی قدرت سیاسی ،توان مندی سیاسی ،نگرش حقوقی ،کنش گران ،مندی سیاسی و اجتماعی ،حوزه‌ی عمومی ،نهادینه شدن ،قدرت سیاسی ،پاسخ‌گو شدن حکومت ،کلیدی ،توان مندی جامعه ،پاسخ‌گویی حکومت ،مردم‌سالاری و حکومت پاسخ‌گو ،مسؤول سازی ،توان مندی و قدرت ،روشی حکومت ،عناصر کلیدی ،قدرت اجتماعی ،کلیدی‌ترین عنصر مردم‌سالاری ،مندی جامعه و مردم ،مندی و قدرت اجتماعی ،سیستم حقوقی ،تولید فکر و اندیشه ،پاسخ‌گو شدن

در باب حکومت دو مسأله، بسیار کلیدی به نظر می‌رسد: 1 ) چه کسی باید حکومت کند؟ 2 ) چگونه باید حکومت بشود؟ (یعنی روش حکومت کردن به چه شکل باشد.) پاسخ‌های مختلف و متنوعی به دو پرسش مذکور داده شده، به طوری که نوع پاسخ ارائه شده، ساختار قدرت و سیستم حکومتی متناسب به آن را فراهم می‌آورد. در اسلام نیز رویکردهای گوناگونی به این دو مسأله شده است، که هر کدام ساختار خاص از قدرت سیاسی را در طول تاریخ اسلام عرضه داشته است. اما در اسلام حقیقی، که در حکومت انبیا و جانشینان راستینشان نمود عینی پیدا کرده است، رویکرد پاسخ گویانه به هر پرسش پررنگ می‌باشد. به همین جهت سیستم و روش حکومتی که به تبع آن پاسخ‌ها، بیرون داده شده است، بیشتر متمرکز بر مسؤول سازی قدرت سیاسی در تمامی لایه‌هایش می‌باشد. بنابر این اسلام روش و شیوه‌ی حکومتی را بیرون می‌دهد، و از آن حمایت به عمل می‌آورد، که قدرت و توان مندی سیاسی و اجتماعی را در تمامی سطوحش پاسخ گو و مسؤول بسازد. از این روی مردم سالاری دینی را به مثابه عمده‌ترین ساز و کار ممکن جهت تحقق این هدف برمی‌گزیند. منتهی مردم سالاری که پاسخ گویی حکومت و قدرت را تأمین می‌کند، از دیدگاه اسلام، سه عنصر پایه و کلیدی دارد که در فقدان یکی از آنها مردم سالاری دینی و به تبع آن توزیع قدرت و پاسخ گویی حکومت ناپیدا می‌گردد. آن سه عنصر عبارتند از: 1 ) توان مندی اجتماعی؛ 2 ) مسؤولیت پذیری؛ 3 ) نگرش حقوقی به قدرت. روشن است که توان مندی اجتماعی با تمامی ساز و کارهایی که آن را تولید می‌کند، و در این نوشتار مورد بررسی تفصیلی قرار گرفته است، به تنهایی پاسخ گو شدن حکومت را به وجود نمی‌آورد و همین طور مسؤولیت پذیری نه به تنهایی و نه در کنار توان مندی، چنین مهمی را عملی نمی‌سازد. از این روی وجود عامل و عنصر دیگری در کنار آن دو لازم و ضروری است و آن سلطه و نفوذ فراگیر نگرش حقوقی به قدرت می‌باشد. این نگرش زمینه‌ی اعمال مسؤولانه‌ی قدرت و توان مندی سیاسی و اجتماعی (توان مندی به معنایی که در این نوشتار آمده است) را فراهم می‌کند و پیوند ناگسستنی میان مردم سالاری دینی و پاسخ گویی حکومت را برقرار می‌سازد. بنابراین پاسخ گویی حکومت در گرو تحقق مردم سالاری دینی است و عملیاتی شدن این گونه مردم سالاری برآمده از تأثیر و تأثر مداوم توان مندی اجتماعی، مسؤولیت پذیری و نگرش حقوقی به قدرت می‌باشد که روح این نوشتار معطوف به چنین ساز و کاری می‌باشد.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.