Skip to main content
فهرست مقالات

عرفان خردگرا در سیره نبوی

نویسنده:

(27 صفحه - از 51 تا 77)

کلیدواژه ها : انسان کامل ،سیره نبوی ،عرفان ،خردگرایی ،عقل و دل ،ولایت الهی

کلید واژه های ماشینی : عرفان، سلوک، عقل، معرفت، شهود، نبوی، خدا، خرد، پیامبر، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، نفس، عارفان، سالک، عقل شهودی و شهود عقلی، انسان، عرفان نبوی، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله معرفت نفس، عرفان خردگرا در سیره نبوی، تفسیر، پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، حق، عرفان ناب نبوی، جوادی آملی، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عرفان علم، سلوک محمدی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله انسان عارف، عرفان ناب محمدی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله، عرفان ناب محمدی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عرفان، عبادت، قرآن، معرفت الهی

عرفان یکی از راه‌های «معرفت الهی» است که از ره‌گذر سلوک و ریاضت معقول و مشروع به دست می‌آید و بر منبع دل و تهذیب و طهارت درون تکیه دارد. عرفان، شناخت خدا و اسما و صفات الهی است و دارای دو بخش «عرفان علمی»، که به تعبیر و تفسیر از «هستی» و جلوات الهی می‌پردازد، و «عرفان عملی» که مراحل و مقامات سلوکی را در دست‌یابی به مقام ولایت الهی و لقای رب و خداخو شدن تبیین می‌نماید و چنین عرفانی که سیر از خود تا خدا و از کثرت به وحدت است در سنت و سیره علمی و عملی پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ظهور یافت و خردگرایی و عقلانیت از شاخصه‌های اصلی آن به شمار می‌رود. در عرفان نبوی، عقل و عشق، فهم و شهود، برهان و عرفان، سلوک فکری و ذکری قابل جمع هستند و هر کدام ناظر به مرتبه وجودی خود می‌باشند و فرجام چنین عرفانی رسیدن به «عقل شهودی و شهود عقلی» است؛ یعنی در شهود «عقل برین» ظهور می‌کند و اوج استعلای عقلی در سلوک و شهود ناب اسلامی تحقق می‌یابد و این عرفان از تعالی و تعادل، عقلانیت و معقولیت، سلوک و سیاست، معنویت و مدیریت، معرفت و عدالت و... برخوردار است.تمامی مراحل حیات طیبه نبوی حکایت از «عرفان حقیقی» و سلوک کارآمد و متعهد و درون‌گرا و برون‌گرا دارد که درد خدا و خلق را با هم نشان می‌دهد. آموزه‌های نبوی الهام بخش چنین عرفان پویا و پایانی می‌باشد و در این نوشتار به آنها استناد و استشهاد شده است.

خلاصه ماشینی: "اما به رغم تبیین و توصیف‌ها ی نغز و پر مغز از حقیقت عرفان به وسیله عارفان بزرگ و سترگ، آن‌گاه که وارد آموزه‌های نبوی و سنت و سیره محمدی صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌شویم عرفان ناب رنگ و رایحه‌ای شیرین و دلنشین می‌یابد و عرفان در دل و دیده انسان کامل مکمل چون پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله یعنی اعتراف به «جهل» در ادراک حقیقت خدا و اسمای جمال و جلال الهی و اعتراف به «عجز» از بندگی و سلوک حقیقی آن معبود راستین و محبوب حقیقی، تا عرفان در ساحت نظری علمی، روایت جهل سالک برمدار «ما عرفناک حق معرفتک» (مجلسی، 1363، ج 8، ص 146 و مجلسی، ج 68، ص 23) باشد و در جنبه عملی عینی، حکایت از عجز سالک بر محور «ماعبدناک حق عبادتک) داشته باشد؛ چه این‌که هویت مطلق لابشرط مقسمی عنقایی‌است که شکار هیچ کس از متکلمان، حکیمان و عارفان نخواهد شد. اصلی پذیرفته شده در عالم سیر و سلوک و بلکه بازتاب و برآیند طی مقامات سلوکی است و در منازل السائرین، انسان اهل معرفت، محبت و عبودیت مناسب با منازل و مقامات، آنها را تجربه می‌نماید، ولی عارفان چنین تجربیاتی را به دو دسته: تجربه صائب، صادق و حق و تجربه کاذب، باطل و دارای شوائب تقسیم نموده‌اند و از نظر معرفت‌شناسی، به دلیل روش‌مندی عرفان اسلامی، برای آن شاخص‌هایی چون: قرآن، کشف معصوم یا انسان کامل و عقل سلیم قرار داده و به تعبیر علامه جوادی آملی: «تجربه کسانی که پیامبر یا پیشوای معصوم نیستند، اعم از کشف و شهود، روءیا و احساس امر متصل یا منفصل از نفس یا بدن «نه هم‌چون خواب و حالات منامیه»، همگی نیازمند عرضه به میزان است تا صحت و سقم آنها آشکار، و ارزش و قیمتشان پدیدار شود..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.