Skip to main content
فهرست مقالات

تحقیقات ایران شناسی: مفهوم دو گانه دیو در ادبیات سغدی

نویسنده: ؛

پاییز 1385 - شماره 31 (9 صفحه - از 140 تا 148)

واژه اوستایی daeuua به معنای «دیو» و واژه deva در زبان سنسکریت به معنای «ایزد، خدا» هم ریشه اند هر چند دارای معانی کاملا متضادند. این تقابل میان اصطلاحات هندی و ایرانی به طور کلی به دو دستگی دینی و مفروضی در دوران پیش- تاریخی میان دو شاخه اقوام هند و ایرانی باز می گردد. اما این دو اصطلاح را با قاطعیت نمی توان تفسیر کرد. در ایران، مانند هند، خدایان به دو گروه اهوره (در زبان اوستایی: ahura-؛ در زبان سنسکریت: asura-) و دئوه (در زبان اوستایی: daeuua؛ در زبان سنسکریت: deva) بخش شده اند. اهوره ها در ایران مظهر رفتار نیک اند و در ذات اهوره مزدا گرد آمده اند و دئوه ها به رده اهریمنان تنزل یافته اند و مظهر رفتار ناپسند و زشت اند. حال آنکه در هند دقیقا عکس این پدید آمده است (بویس، ص 44). ویدن گرن (WiEdENGREN 1965, 20) بر آن است که در ایران نیز، حداقل در برخی موارد، واژه دئوه بر مجموعه خدایان اطلاق شده است و عبارت acsdaeuuaisca msaiiaisca به معنای «برای خدایان و برای انسان ها» (یسنا 29، بند 4؛ یسنا 34، بند 5، یسنا 48، بند 1) تاییدی بر این امر است. دیوان ایزدانی بودند که زردشت آنان را خدایان دروغین می شمرد (BENVENiSTE 1967, 144-147)- خدایان یکی از جوامع شرقی ایران که مطرود او بودند. (CHRiSTENSEN 1941, 4) از آنجا که واژه اوستایی daeuua دارای جنس دستوری مذکر است، دیوان زردشتی معمولا مذکر به شمار می آیند. اما گروه کثیری دیو- بانو وجود دارند که «دروج» (نامی ماخوذ از اسم معنای druj- در زبان اوستایی با جنس دستوری مونث) نامیده می شوند.دروج، به معنای «فریب و دروغ»، جوف فژی (= پلشتی؛ بدبختی) و پلیدی است و آن را با drauga- در سنگ نوشته های فارسی باستان به معنای «دروغ و نادرستی» (با جنس دستوری خنثی) می توان سنجید.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.