Skip to main content
فهرست مقالات

فاعلیت قریب از دیدگاه فلسفه و عرفان

نویسنده: ؛

زمستان 1385 - شماره 4 (20 صفحه - از 135 تا 154)

کلیدواژه ها : سلسلة ترتیب و وسایط ،فاعل قریب عرفانی وجه خاص ،تمایز احاطی ،اطلاق مقسمی ،توحید افعالی

کلید واژه های ماشینی : فاعلیت قریب ،فاعلیت حق ،فاعلیت قریب حق ،تبیین فاعلیت قریب حق‌تعالی ،حکمت مشاء ،سلسلة علل در نظام ،فاعلیت قریب حق‌تعالی ،مشاء ،قریب ،حکمت اشراق ،اشراق ،تبیین فاعلیت قریب ،سلسلة ،سلسلة علل ،علل معد و وسایط فیض ،مشاء با حفظ سلسلة ،فاعلیت بی‌واسطه ،قریب حق ،فاعل در موطن معلول ،فاعل قریب ،حق‌تعالی ،سلسلة ترتیب ،وسایط فیض ،همة اشیا ،همة ،وجودی ،حفظ سلسلة علل ،وجه خاص ،باب فاعلیت قریب ،عله

نحوة فاعلیت حق، از جمله مسائل مطرح در مکاتب مختلف فلسفی و عرفانی است. گذشته از معتزله که به فاعلیت حق در افعال بندگان قایل نیستند، و اشاعره که فاعل حقیقی در همة اشیا حتی افعال انسان‌ها را خداوند می‌دانند و سلسلة علل را انکار می‌کنند، حکمت مشاء با حفظ سلسلة علل در نظام هستی، فاعلیت خداوند را فاعلیت باواسطه یا فاعل بعید می‌داند. حکمت اشراقی، در یک بیان تمثیلی اقناعی و خالی از استدلال و برهان، فاعلیت حق را بی‌واسطه دانسته، اسناد افعال به غیر حق را تسامحی می‌انگارد، و حکمت متعالیه در مراحل ابتدایی خود، مبتنی بر تشکیک خاصی و وجود فقری، فاعلیت قریب حق را به صورت فاعلیت بی‌واسطه، و علل و اسباب را علل معد و مقرب فیض به معلول می‌داند. عرفان نیز ضمن آنکه علل و اسباب را، همانند حکمت متعالیه، علل معد و وسایط فیض معرفی کرده است، در تقریر و تبیین فاعلیت قریب حق‌تعالی راهی جدا پیموده و با ارائة یک معنای ژرف و عمیق از فاعل قریب به منزلة فاعل در موطن معلول از معارف ناب توحیدی شریعت از جمله توحید افعالی، که قرآن بدان گویاست، رمزگشایی کرده است. در این نوشتار، در صدد تبیین دیدگاه عرفان در باب فاعلیت قریب حق‌تعالی در یک بررسی مقایسه‌ای با آرای کلامی و فلسفی هستیم.

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.