Skip to main content
فهرست مقالات

انواع عقلانیت از دیدگاه ماکس وبر؛ بنیادهایی برای تحلیل فرآیند های عقلانی شدن در تاریخ (1)

نویسنده:

مترجم:

ISC (19 صفحه - از 45 تا 63)

کلید واژه های ماشینی : عقلانیت، انواع عقلانیت، کنش، عقلانیت ذاتی، عقلانیت ذاتی اخلاقی، فرایندهای، فرایندهای تحقق عقلانیت، فرایندهای تحقق عقلانیت نظری، عقلانیت عملی، انواع

خلاصه ماشینی: "هر اندازه فرایندهای تحقق عقلانیت ارزش محور، جامعیت و انسجام درونی عقلانیت ذاتی را به جهان‌بینی عرفی یا دینی به عنوان ملاک اخلاقی، گسترش دهند، و به میزانی که کنش اجتماعی به گونه‌ای ارزشی ـ عقلانی با این مجموعه ارزش‌ها سازگار باشد، اتفاقات پراکنده زندگی روزمره، شیوه زندگی منفعت محور و مبتنی بر عقلانیت عملی، و الگوهای کنش مبتنی بر عقلانیت صوری، همگی جای خود را به ادعاهای اخلاقی می‌دهند. وبر اظهار می‌دارد که این یکنواختی‌های کنش عقلانی هم به تنهایی هرگز قادر به ایجاد عقلانیت‌های ذاتی اخلاقی، فرایندهای تحقق عقلانیت ارزش محور، جهان‌بینی‌ها یا شیوه‌های یکپارچه زندگی نبوده‌اند: هیچ کنش اخلاقی تحت کنترل ملاکی درونی شده، خواه متضمن عقلانیت اخلاقی محدودی مانند دوستی، یا اخلاق باور باشد، ممکن نیست به طور کامل حاصل کنش مبتنی بر عقلانیت وسیله ـ هدف باشد. آیا این شخص نوعی، جز بازتاب ضعیف عقلانیت صوری است که خصلت کنش صرفا سازگارشونده او را در عرصه‌های حقوق، اقتصاد و علم و همچنین در شکل دیوانسالارانه سلطه تشکیل می‌دهد، و [نیز آیا جز بازتاب ضعیف [جهت‌گیری‌های مبتنی بر عقلانیت عملی است که برای برآمدن از عهده وظایف و مشکلات روزمره زندگی ضروری است؟ این شخص نوعی قادر است کنش را «از درون» ـ به طور مرتبط با مجموعه‌ای یکپارچه از ارزش‌ها ـ به طور نظام‌مند عقلانی سازد، و به همین دلیل قادر است به کل وجودش «جهت» و «معنا»یی روشن ببخشد؛ این شخص از دید وبر، فاعل [subject]تاریخی است که مقید به قیودی است: سنت‌هایی که به لحاظ تاریخی و جامعه‌شناختی منحصر بفردند، ارزش‌های فرهنگی و ساختارهای اجتماعی ـ اقتصادی."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.