Skip to main content
فهرست مقالات

شیخ الرئیس و مسأله حرکت جوهری

نویسنده:

(12 صفحه - از 11 تا 22)

کلیدواژه ها : جوهر ،عرض ،حرکت ،سکون ،موضوع و نفس ناطقه‌ها

کلید واژه های ماشینی : حرکت ،حرکت جوهری ،عرضی ،جسم ،نفس ،نفس ناطقه ،تغیر ،مقوله ،قبول حرکت جوهری ،استکمال ،بالذات ،مسأله حرکت جوهری ،نفی حرکت جوهری پای ،اعراض ،کون ،ادراکات ،مقولات عرضی ،موضوع ،نفس ناطقه و قبول ،حرکات عرضی موضوعی ،عقول ،مقولات عرضی از نفس ،تغیر تدریجی ،ثبات ،تغیرات عرضی تابع تغیرات جوهری ،وهم ،کیف ،وضع ،نفی حرکت ،حرکت جوهری قابل‌توجیه

این نوشتار به بررسی دغدغه‌های شیخ‌الرئیس در مسأله حرکت جوهری پرداخته است. او در عین اینکه به واسطه شبهه بقای موضوع بر نفی حرکت جوهری پای می‌فشارد، از یکسو نتوانسته است برای برخی از حرکات عرضی موضوعی بیابد و از سوی دیگر در برخی از مسائل اظهار نظرهایی کرده است که جز با قبول حرکت جوهری قابل توجیه نیست. یکی از نمونه‌ها نفی حرکت بالذات و بالعرض در مقولات عرضی از نفس ناطقه و قبول استکمال آن است.

خلاصه ماشینی:

"صدرالمتألهین، خواسته است با شیخ‌الرئیس و دیگر نفی‌کنندگان حرکت جوهری مماشات کند وگرنه می‌توان گفت: به چه دلیل حرکت جوهری نیاز به موضوع دارد؟ بلکه از این بالاتر، می‌توان گفت: اصولا چرا حرکت - اعم از اینکه در جوهر باشد یا در عرض - نیازمند موضوع است؟ آری اگر کسی - همچون شیخ اشراق - حرکت را عرض بشناسد و آن‌را در ردیف سایر مقولات عرضی قرار دهد، باید بگوید: حرکت موضوع می‌خواهد. طبق این بیان، نفس ناطقه، از آنجایی که مجرد است، نه متحرک بالذات و نه متحرک بالعرض است؛ چرا که دارای ادراکات عقلی است و به همین جهت، شیخ‌الرئیس می‌گوید: «إن التصور العقلی غیر ممکن لجسم و لا لقوة جسم؛ فهو غیر ممکن لما یتحرک بالعرض، أی بسبب متحرک بذاته» (2) تصور و ادراک عقلی برای جسم و قوه جسمانی ممکن نیست؛ چرا که چنین ادراکی برای چیزی که بالذات یا بالعرض - یعنی به سبب متحرک بالذات - متحرک باشد، ممکن نیست. نتیجه سخن اکنون باید به شیخ‌الرئیس عرض کنیم: شما از یکسو حرکت را منحصر می‌کنید در چهار مقوله: کم و کیف و این و وضع و معتقدید که جسم در این چهار مقوله عرضی متحرک بالذات و قوای جسمانی و اعراض حال در آن، متحرک بالعرض است. کسی که معتقد است نفوس در غیر چارچوب حرکت‌های أینی و وضعی و کمی و کیفی، دستخوش تغییر می‌شوند و با پذیرش انفعالات متناهی یا نامتناهی، طی مراتب می‌کنند و از نقص به‌کمال می‌رسند، چاره‌ای جز قبول حرکت جوهری برای نفوس ندارد؛ چرا که اگر حرکت در چهار مقوله شناخته‌شده عرضی از نفوس، نفی شود، ______________________________ 1."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.