Skip to main content
فهرست مقالات

انسان شناسی شناخت عقل در پرتو عقل و نقل

نویسنده:

(26 صفحه - از 17 تا 42)

کلیدواژه ها : عقل ،نفس ناطقه ،عقل عملی ،عقل نظری ،جوهر مجرد

کلید واژه های ماشینی : عقل ،انسان ،نفس ،معارف ،روایت ،نفس ناطقه ،ادراک ،جوهر ،حق ،ملاصدرا ،مغز ،العقل ،نظری ،مجرد ،ذات ،خدا ،حقیقت ،قلب ،حکمت ،کمال ،علم ،قرآن ،بدن ،معرفت نفس ،عقل نظری ،فکر ،حکما ،جوهر مجرد ،اسلامی ،روح

گرچه اذعان به وجود عقل در آدمی از باورهای بدیهی و یا نزدیک به بداهت است، اما شناخت ذات و حقیقت آن و ارائه تعریف جامع و مانع از آن و کارکرد آن در شناخت معارف نظری و احکام عملی از مسائل مورد اختلاف و در خور تحقیق و بررسی است. در این مقاله، عقل از ابعاد گوناگون معناشناسی، هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی از دیدگاه‌علوم عقلی، تجربی و معارف نقلی کاوش شده است.

خلاصه ماشینی:

"» (حسن‌زاده آملی، 1366: 33) لفظ جوهر نیز که در حدیث شریف آمده، مقصود از آن جوهر تحت مقوله ارسطویی نیست، بلکه تنها اشاره به لا فی الموضوع بودن آن دارد، چنان‌که ملاصدرا می‌فرماید: «ان الذوات المجردة عن النوریه غیر واقعة تحت مقولة و ان کانت وجوداتها لا فی موضوع» (همان)؛ حقایق نورانی مجرد از ماده تحت مقوله نیستند، اگرچه وجودشان در موضوعی نیست [و حد حوهر بر آنها صادق است] و اما روایاتی که موضع عقل را مغز (دماغ) دانسته، اشاره به شأن این جهانی عقل است که عقل، اگرچه ذاتا موجودی مجرد از مادی و روحانی است، برای تدبیر نفس و بدن در نشئه دنیا نیازمند به ابزار مادی است و مغز ابزار فعالیت علمی انسان در این دنیاست، چنان‌که امام صادق(ع) در خلقت انسان می‌فرماید: الانسان خلق من شأن الدنیا و شأن الاخرة فاذا جمع الله‌ بینهما صارت حیاته فی الارض (همان، 37) آفرینش انسان دو شأن دارد: یکی شأن دنیایی و دیگری شأن اخروی (فوق عالم مادی)، پس وقتی خدا این دو را در مجموعه واحدی گرد آورد، انسان حیات زمینی پیدا کرد. پس با توجه به روایات و کلمات بزرگان حکمت، نفس بعد از عبور از مراتب نباتی و حیوانی به مرتبه عقل می‌رسد و به اعتبار عقل، ناطقه قدسیه و اهل فکر و ذکر علم و حلم و هوشیاری می‌شود و با کسب معارف الهی به مرتبه نفس الهیه ملکوتیه صعود می‌کند و به فرموده علی(ع) آن‌گاه: نیرویی لاهوتی و جوهری بسیط می‌گردد که به ذات خویش زنده است و اصل و ریشه‌اش عقل است، از عقل پدیدار می‌گردد و از عقل حقایق را فراگیرد و با (چراغ) عقل دلالت کند و اشارت نماید، بازگشت این نفس به عقل است، آن‌گاه که کمال یابد و به عقل مشابهت پیدا کند، همه موجودات از عقل سرچشمه می‌گیرند و با کسب کمال به سوی او برمی‌گردند، پس نفس متصف به این اوصاف ذات خدای بلند مرتبه و شجره طوبی و سدرة المنتهی و جنة المأوی است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.