Skip to main content
فهرست مقالات

حق و باطل(9) آیا تجربه مقیاس حقیقت است؟

نویسنده:

(10 صفحه - از 149 تا 158)

کلید واژه های ماشینی : تجربه، حکم، مکتب، قضیه، تصدیق، ذهن، مکتب تعقل، تصور، بدیهی، کلیت

خلاصه ماشینی:

"در کدام لابراتوار علمی و در کدام سیستم تجربی می‌توان نقیضین را مهار و تجربه کرد تا معلوم شود که با هم جمع یا رفع می‌شوند یا نمی‌شوند؟ چه کسی می‌تواند دور را به آن معنای دقیقی که عقل حکم به محال بودن آن می‌کند5، دعوت به شرکت در آزمون کند تا معلوم شود که محال است یا نه؟ محال بودن اعاده معدوم را برخی ضروری و بدیهی دانسته‌اند؟6 آیا می‌شود معدوم را با همه ویژگی‌هایش به آزمایشگاه آورد تا با آزمایش معلوم شود که قابل بازگشت و اعاده هست یا نیست؟ اصولا محالات و ممتنعات ذاتی را در کجا می‌شود موجود کرد تا به تجربه در آیند و محکوم به یکی از احکام تجربی شوند؟ اجتماع ضدین هم از همین مقوله است. مگر آنها چیزی فراتر و بالاتر از این، طالبند؟ ولی آیا رسیدن به چنین اصلی حلال همه‌ی مشکلات است، یا این که خود بزرگترین مشکل، بلکه رأس همه‌ی مشکلات است؟ آری مشکلی پدید می‌آید که اگر حل نشود، هیچ مشکل دیگری حل نمی‌شود و اگر حل شود، راه برای حل سایر مشکلات هم گشوده می‌شود. این که می‌گویید: سیر از جزئی به کلی، آیا معیاری دارد یا ندارد؟ اگر ندارد، در خور بحث نیست واگر دارد، معیار آن، تعقل است یا تجربه اگر می‌گویید: با معیار تعقل، پس حکم عقلی ما قبل تجربه را قبول کرده‌اید و این، یک عقب‌نشینی آشکار است و اگر می‌گویید: با معیار تجربه، اعتبار آن تجربه با چه معیاری است؟ اگر به تجربه دیگری مبتنی است، مستلزم دور یا تسلسل است و اگر منتهی به یک معیار بدیهی عقلی می‌شود، از مقتضای مکتب تجربه خارج شده و به مقتضای مکتب تعقل روی آورده‌اید."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.