Skip to main content
فهرست مقالات

نیم نگاهی به مقاله علم و اختیار

نویسنده:

(8 صفحه - از 104 تا 111)

کلید واژه های ماشینی : نفس، اراده، اختیار، جبر، فعل، ترجیح بلا مرجح، انسان، علیت، فاعل، مرجح

خلاصه ماشینی:

"لزوم ترجیح بلا مرجح یا جبر مطابق اصل علیت، هر حادثه و رویدادی نیازمند علتی است و این اصل کلی همان‌طوری که حضرت استاد از آن دفاع کرده است، شامل افعال جوارحی و جوانحی انسان مثل اعمال ذهنی (تفکر و اراده) نیز می‌شود، در اینجا اشکال و سوءال از مرجح اراده می‌شود که علت تحقق اراده و انتخاب یک فعل خاص چیست؟ برای اراده، مقدمات و مبادی مثل تصور و تصدیق به فایده‌ی مراد و شوق اکید ذکر کرده‌اند که با تحقق این مبادی، اراده و سپس فعل تحقق می‌یابد، در اینجا سوءال دوباره متوجه مبادی و مرجحات مبادی اراده می‌شود که به عنوان پدیده‌ی نفسانی، نیازمند علتی هستند. برای این که سوءال می‌شود که نفس انسانی چرا به فعلی که هنوز حسب فرض، علت تامه آن متحقق نشده و صرفا در حداقتضا و اولویت است، آن را اراده و به آن ضرورت بخشیده است؟ و با کدام مرجحی تمامی درهای عدم را می‌بندد؟ اگر در ضرورت و حتمیت بخشیدن نفس، حکمت و غایت ملزمه‌ای وجود دارد که موجب می‌شود نفس به نحو تامه، آن را اراده کند، در این صورت از آزادی نفس خبری نیست بلکه پای مصلحت و غایت ملزمه در میان است. به نظر می‌رسد نکته ابهام بحث در تعریف انسان مختار و آزاد و ملاک اختیار است که آیا انسان مختار، انسانی است که بدون وجود مصلحت و مرجح ملزمه و از روی صدفه اراده فعلی را می‌کند؟ یا مختار کسی است که مقهور غیر نباشد؟ یا ملاک و پارامتر فعل اختیاری علم و رضایت فاعل است؟ برای روشن شدن زوایای تاریک مقوله‌ی اختیار می‌بایست تعریف صحیح و دقیقی از اختیار و همپایی پارامتر اختیاری بودن فعل، عرضه داشت و چون این نوشتار جامه‌ی نقد بر تن خود دارد، غوص در این معمای فلسفی را به موضع دیگر حواله می‌دهیم."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.