Skip to main content
فهرست مقالات

ارمغانهای ایران به جهان معماری گنبد

نویسنده:

کلید واژه های ماشینی : معماری، چوب، ایرانی، گنبدهای پیش‌از اسلام خیز، جهان معماری گنبد، گز، پوشش، دهانه‌های بزرگ، مسجد، گنبد زیرین

خلاصه ماشینی:

"مسجد شیخ لطف‌الله طاق و گنبد و چفد (قوس) در ایران پیشینه‌ای کهن داشت و معماران روزگار باستان نمونه‌های شگفتی از آنرا در معبد زیرین چغازنبیل (که از مصالح آن برای ساختمان چغازنبیل استفاده شده) و آرامگاههای سردابی بیرون شهر دورانتاش (نزدیک هفت تپه و تپه نوشیجان و ویرانه‌های سیستان و استودانهای کومیش دامغان بدست داده‌اند (از هزاره دوم تا آغاز شاهنشاهی پارس) که دنباله آن تا روزی که معماری ملی رواج داشت ادامه یافته است (و چون طاق و چفد ایرانی تابع فلسفه برمبنای ریاضی ویژه‌ای است که پایگاهی ارجمند در معماری و فن ساختمان دارد در گفتار دیگری ازآن سخن خواهیم گفت) درمیان پدیده‌های شگفت معماری گنبد پایگاه بلندی دارد و دلائل بسیاری دردست داریم که این پدیده‌شگفت‌آور زاده نبوغ ایرانی است با توجه به دشواری پوشش دهانه‌های بزرگ با فرسب چوبین و مزاحمتی که وجود ستونهای متعدد در زمینه تالارها برای دید ایجاد میکند بخوبی به اهمیت پوشش گنبدی پی‌خواهیم برد که میتواند دهانه بزرگی را سرتاسر و دیوار به دیوار بپوشاند. گنبدهای پیش از اسلام و همچنین گنبدهائی مانند گنبد سلطانیه و شیخ لطف‌الله و گنبد خاگی جامع اصفهان دوپوش پیوسته است چنانکه گاهی دوپوسته بی‌هیچ واسطه‌ای بهم متصل میشده و گاهی هم فقط صندوقه یا کندو و شیاره‌ای میان آنها و فاصله بوده است ولی در گنبدهای گسسته گاهی دو پوسته در کلاله از از هم فاصله میگیرد (مانند گنبد جامع یزد و جامع گلپایگان و اغلب گنبدهای قرن هفتم به بعد) و گاه بر روی گریو یا گردنی استوانه مانند پوسته بیرونی با فاصله چشم‌گیری از گنبد زیرین استوار میشود (مانند گنبد آستانه مطهر حضرت رضا (ع) و گنبدهای سهل‌بن‌علی در آستانه اراک و مسجد شاه و مدرسه مادر شاه اصفهان) برای ساختمان گنبدهای گریودار از دیوارک‌هائی استفاده میکردند بنام پره که در درون گریو جای میگرفت و گاه تویزه تا طاقی تیغه‌ای روی آنها زده میشد تا بتواند پوسته نازک روئین را نگهدارد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.