Skip to main content
فهرست مقالات

نامه رسیده به دفتر مجله معارف اسلامی

(7 صفحه - از 120 تا 126)

کلید واژه های ماشینی : رصد، زیج، دانش، دانشمند، نصیر الدین طوسی، اسطرلاب، خواجه‌نصیر الدین طوسی، استاد، حضرت خواجه، حضرت خواجهء استاد نصیر دانش

خلاصه ماشینی:

"اینجانب هم بر آن گردیدم بمناسبت اینکه حضرت‌ خواجه نصیر الدین طوسی تصدی نظم و ترتیب موقوفات کشور را در آنروزگار پیدا کرده و اکنون استاد سید جلال الدین‌ تهرانی در گاهنامه سال 1310 بخشی از آنچه خود استاد در مقدمهء زیج مرقوم داشته‌اند نقل نموده و من عینا آنرا در اینجا میآورم«من بنده نصیر را که از طوسم‌ بولایت ملحدان افتاده بودم بیرون آورد و رصد ستارگان فرمود و حکما را که فن رصد میدانستند چون‌ مؤید الدین العرضی که بدمشق بود و فخر الدین مراغی که‌ بموصل بود و فخر اخلاطی که بتفلیس بود و نجم دبیران‌ بقزوین بود از آن ولایتها بطلبند و زمین مراغه را رصد اختیار کردند»-دانشمند شهید قاضی نور الله شوشتری‌ در مجالس المؤمنین که بتفصیل بشرح حالات حضرت خواجه‌ پرداخته از مقدمهء زیج‌خانی که بقلم دانشمند نامی غیاث الدین‌ جمشید کاشانی نگارش یافته دربارهء این رصد و زیج ایلخانی‌ خواجه چنین نگاشت: حکیم فاضل مهندس مولانا غیاث الدین جمشید کاشی رصدی که زیج جدید فی الحقیقه از مآثر طبع جدید او است و در خطبهء زیج خانی که از متفردات اوست و بنام‌ میرزا الغ بیک نگاشته سطری چند مشتمل بر مدح حضرت‌ خواجه نوشته که کمال فضل او آنجا ظاهر میشود و آن‌ اینست که چون خسوف و کسوف بآنچه بعمل زیجات مستعمل‌ حاصل میشود و موافق نبود و همچنین در مقامات بعضی کواکب‌ تقدیمی و تأخیری بودبقدر بعضی خسوفات را رصد کردیم‌ و از آن اوساط و تعدیلات قمر را تصحیح کردیم و اوساط باقی‌ کواکب بحسب رصدی که حضرت فیلسوف بحق و حکیم‌ مطلق،المولی الاعظم،و والحبر الاعلم مظهر الحقایق مبدع- الدقائق استاد البشر اعلم اهل البدو و الحضر،متمم علوم الاوائل‌ و الاواخر،کاشف معضلات المسائل بالمآثر سید الحکماء و افضل العلماء سلطان المحققین و برهان المدققین ینبوع‌ الحکمة نصیر الملد و الدین محمد بن محمد الطواسی قدس الله‌ سره و نفسه و زاد فی حظائر القدس انسه فرموده است وضع‌ کردیم اما تعدیلات را بنوعی استخراج کردیم بتدقیق و استقصا هم بحسب آن رصد،هرچند که استعلام مقادیر اوساط و تعدیلات و تقاویم و عروض کواکب و غیر ذالک از امور سماوات حسب التحقیق بشر را ممکن نیست،اما استقضای‌ عمل از آن روی جایز است که بواسطهء مساهلهء حساب‌ تفاوتی دیگر فوق ما لا یدرک،لازم نیاید چه اهمال کسور حسابی در بعضی مواضع موجب تفاوت بسیار میباشد،و غرض از این نه تعرضی است،چه یقین است که حضرت‌ جنت خضرة نصیریرا بجمیع علوم بکمال بوده و بتخصیص‌ فن ریاضیات،بلکه متمم و مکمل این فن است بیت: بل اگر از سر انصاف نظر فرمایند جای آنست که خلاق علومش خوانند و از مصنفات آنحضرت در این فن شریف یکی تحریر مجسطی است که اضعاف مشکلات و غوامض زیج در هر فصلی از آن مندرج چنانکه«کل الصید فی جوف الفرا» محقق است که امثال این مسائل بر او پوشیده نبوده‌ است."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.