Skip to main content
فهرست مقالات

گستره شریعت

نویسنده:

علمی-ترویجی/ISC (28 صفحه - از 199 تا 226)

کلیدواژه ها :

شریعت ،ابهام ،عرف ،منطقةالفراغ ،انعزال ،اعتدال ،شمول

کلید واژه های ماشینی : شریعت، اندیشه، شرع، شمول، عرف، حکم، عقل، تشریع، اسلام، دین

شمول یا عدم شمول شریعت بر همه شؤون و اطراف زندگی آدمیان از دیرباز مورد گفت‌وگو و مطمح انظار بوده و امروزه یکی از پرچالش‌ترین مسائل است. آن‌چه بر ضرورت این بحث ـ افزون بر آن‌چه‌گذشت ـ تأکید می‌کند، اظهارنظرهایی است که در این زمینه صورت گرفته و از افراط و تفریط خالی نیست؛ به‌ویژه که این بحث صرفا فنی و علمی، گاه صبغه سیاسی به‌خود گرفته و اندیشه‌هایی بی‌پایه وغیرعلمی را پدید آورده است.در این مقاله، کوشش بر این است که بحثی به‌دور از آسیب‌های پیشین و با توجه به قرآن، سنت و عقل سامان یابد. نویسنده، محور اصلی بحث را «تبیین حوزه شریعت و نقش عرف در این زمینه» قرارداده است و در مجموع، به چهار اندیشه اشاره می‌کند:اندیشه شمول، انعزال، ابهام و اعتدال‌اندیشه اول بر این است که هر حرکت و سکونی در شریعت جهانی وجاودان (شریعتاسلام) دارای حکم است. نقطه مقابل این نظریه، گرایش به انعزال و بی‌طرفی مطلق قانونگذار اسلام درباره‌شؤون دنیایی آدمیان است.در اندیشه ابهام بر این‌که اصولی کلان و عام به‌وسیله شارع بیان شده، بدون این‌که دخالتی از وی در امور خرد و ساختارها صورت گرفته باشد، تأکید می‌شود.در این میان، اندیشه‌ای که راهی میانه را می‌پیماید و به وجود حکم در هر واقعه معتقد نیست، اما اندیشه انعزال و ابهام را نیز غیرکافی و ناموفق می‌بیند، «اندیشه اعتدال» است.در دیدگاه اعتدال، وجود منطقه‌ای فارغ ‌از جعل، مورد تردید قرار گرفته و تقسیم احکام به عقلی و شرعی رد، و بر تقسیم احکام شرعی به عقلی و نقلی تأکید شده است.

خلاصه ماشینی:

"گویا انسان منتظر است در جهت نیایش و پرستش‌پروردگار، فرمانی برسد تا علقه‌ای در این زمینه بیابد و عمل کند؛ البته ممکن است بشر به اقتضای فطرت و خرد، اصل نیایش و به اقتضای عادت یا خاطره‌ای که از ادیان پیشین باقی مانده، حرکتی را با شکل‌خاصی به‌صورت نیایش و عبادت انجام دهد و شارع آن را امضا کند؛ اما در شریعت اسلام که محور گفت‌وگوی ما است، هر چند این اتفاق رخ داده، آن‌قدر در جزئیات و اجزا و شرایط عبادات ممضا از قبیل‌نماز، روزه و حج تغییر رخ داده که رنگ تأسیس به این عبادات داده است؛ ضمن این‌که سخن ما در راه یافتن بناهای مردم و تأسیسات عقلا و غیرتعبد در عبادات است و امضای شارع در عباداتی که از ادیان‌پیشین به ارث رسیده است، با این سخن منافاتی ندارد؛ البته خارج دانستن عرف، عقلا و عقل از حوزه عبادات و قبول آن‌چه شارع در این حوزه تعیین کرده، کم‌تر مورد بحث و نقد در درون دین قرار گرفته‌است. مسائل کلان و خرد و قرار دادن دین و شریعت در حصار امور اخلاقی و فردی یا افزودن بیان چند اصل کلی و ارزشی چون‌ رحمت، عدالت و مساوات چگونه با ادله‌ای که بر نیاز بشر به هدایت الاهی و رهبران آسمانی تأکید می‌ورزد، قابل جمع است؟ این در حالی است که وجود حب و بغض، منفعت‌طلبی و انفعال ناخودآگاه بشر از ارتعاشات و تشعشعات عوامل پیرامون خود، موانعی است که رهایی بشر در تقنین را غیرقابل توجیه می‌کند* تعجب‌ از کسانی است که وقتی سخن از فهم و تفسیر متون دینی به میان می‌آید، ذهن مفسر را متأثر از ده‌ها پیشینه می‌دانند؛ به گونه‌ای که هرگز نمی‌تواند خالی‌الذهن به سراغ متن مورد نظر برود؛ اما وقتی سخن ازتقنین و تشریع است، بشر را بر درک مصالح و مفاسد و تهی کردن خویش از همه عوامل مانع درک صحیح، توانا می‌دانند!"

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.