Skip to main content
فهرست مقالات

مقالات فارسی: فاعلیت الهی از دیدگاه سهروردی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (24 صفحه - از 1 تا 24)

کلیدواژه ها : سهروردی ،قاعدة الواحد ،فاعلیت الهی ،پیدایش کثرت از وحدت

کلید واژه های ماشینی : اشراق ،خدا ،شیخ اشراق ،فاعلیت خدا ،کثرت ،نور ،ابن‌سینا ،عقل ،افلاک ،قاعدة الواحد ،فاعلیت الهی ،واحد ،فاعلیت الهی از دیدگاه سهروردی ،ارسطو ،معلول ،شیخ اشراق دربارة فاعلیت خدا ،دیدگاه ،ذات ،نظریة فاعلیت خدا ،نظام‌های فلسفی فارابی و ابن‌سینا ،فعل ،صدور کثرت از واحد سخن ،تبیین ،صدور ،حکیم ،فارابی و ابن‌سینا تبیین‌های ،علم خدا ،سخن ،علم ،ابداع

چگونگی آفرینش، فاعلیت الهی و پیدایش کثرت در عالم، سه تعبیر از یک مسأله مهم فلسفی در نظام‌های فلسفی نوافلاطونی و اسلامی است. قاعدة "الواحد" یکی از عناصر مهم در نظریة فاعلیت خدا در نظام‌های مذکور است. ریشة این قاعده در افکار افلوطین و تا اندازه‌ای ارسطو یافت می‌شود؛ در نظام‌های فلسفی فارابی و ابن‌سینا تبیین‌های دقیق‌تر و جامع‌تری از این اصل وجود دارد. مهم‌ترین مسایلی که پیرامون این اصل در نظریة فاعلیت خدا مطرح است عبارتند از: این قاعده تا چه حد می‌تواند نحوة فاعلیت الهی و پیدایش کثرت در عالم را بازگو کند؛ دیگر این‌که اعتماد نظام‌های فلسفی فارابی و ابن‌سینا به این اصل تا چه اندازه است؛ و سرانجام،‌ شیخ‌اشراق چه نقدهایی بر این اصل و توجیه آن دارد و خود از چگونگی آفرینش الهی، چه تبیینی ارائه می‌دهد؟ شهاب‌الدین ‌سهروردی این اصل را با نگاه اصلاح و تعدیل نگریسته و به تنسیق جدیدی از آن دست‌ یازیده ‌است. در راه‌ حل وی، ضمن محدود شدن جریان قاعده به رابطة ایجادی خدا و معلول اول، از رابطة کمالی و مستقیم خدا با همة معلول‌ها، و کنار رفتن فرضیه‌های نجوم بطلیموس و صدور کثرت از واحد سخن گفته ‌شده ‌است.

خلاصه ماشینی:

"شیخ ‌اشراق در این ‌باره دیدگاه جالب و بدیعی دارد که یکی از ارکان نظریة او در مسأله فاعلیت خدا را تشکیل می‌دهد: حکیم اشراق در کتاب تلویحات، ابتدا به تقریر دیدگاه ابن‌سینا، ‌بدون ذکر نام و با تعبیر «گفته‌اند»، مسألة پیدایش کثرت در معلول اول و پس از آن را بیان می‌کند (12، ج:1، ص: 64)، آن‌گاه طی فصل کوچکی به نظر خود در ‌این‌باره می‌پردازد که تفسیرهای مختلفی به خود می‌گیرد، سپس به مصادیق کثرت اشاره می‌کند که همان عقول و افلاک هستند. توضیح آن‌که این نکته در اندیشة‌ شیخ‌الرییس نیز وجود دارد اما برای آن، صورت خاصی بیان نشده ‌است؛ در عوض، شیخ ‌اشراق، علاوه بر تفسیرهای پیش‌گفته برای پیدایش کثرت از واحد، این شکل از کثرت را هم بیان کرده ‌است: «چون بین نور سافل و عالی حجاب نیست، و سافل عالی را مشاهده می‌کند و عالی هم بر وی اشراق می‌نماید، پس نور اقرب [صادر اول] هم مورد اشراق نورالانوار واقع می‌شود [یعنی علاوه بر وجود، کمالاتی را به صورت متعدد از او دریافت می‌کند]، اگر گفته ‌شود که این مسأله باعث تکثر جهت در نورالانوار می‌گردد به این‌که هم به نور اقرب وجود بدهد و هم بر آن اشراق کند، جواب این است که آن‌چه ممنوع است این است که از ذات خدا دو شئ به‌وجود آیند، و این مورد از آن محسوب نمی‌شود، زیرا وجود نور اقرب از ذات خداست، اما اشراق نور خدا بر او به دلیل صلاحیت قابل و عشق او به خدا و نبودن حجاب بین آن دو است..."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.