Skip to main content
فهرست مقالات

بازنگری در احوال و مناسبات شیخ صفی الدین اردبیلی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (25 صفحه - از 45 تا 69)

کلید واژه های ماشینی : مناسبات شیخ صفی‌الدین اردبیلی، اردبیل، صفی‌الدین، شیخ صفی‌الدین، شیخ زاهد، املاک، احوال و مناسبات شیخ صفی‌الدین، ابن بزاز، شیخ صفی، تصوف، ایلخانی، مناسبات شیخ صفی، مریدان، صفوی، مناسبات، روستای، طریقت، ابن بزاز مناسبات شیخ صفی‌الدین، روایات، الدین اردبیلی، صص، مریدان شیخ زاهد، شیراز، اردبیل مرید شیخ صفی‌الدین، نفوذ، سلطان، املاک شیخ صفی، شیخ پرورش‌یافته عصر ایلخانی، فضای خاص عصر ایلخانی، مردم

در فضای خاص عصر ایلخانی، تصوف بیش از هر چیز با رویکرد اجتماعی و عوام گرایانه اش مجال ظهور و بروز یافت. بازار خانقاه گرم و زاویه سازی رونقی بسزا گرفت. مردمان ناخرسند از حاکمیت و رندان هدفدار و فرصت طلب برای جذب عناصر قدرت (خواه حاکمیت و یا مردم) به خانقاهها و زاویه ها روی آوردند. در این میان تصوف عامیانه و التقاطی شد. در جغرافیای اصلی حاکمیت مغول و سپس ایلخانی از خراسان تا آسیای صغیر این نوع تصوف گسترش یافت. در این اوضاع و احوال بود که صفی الدین اردبیلی (650-735 هـ / 1252-1335 م) که زندگانی اش مقارن با حاکمیت ایلخانی است، با زرنگی و هوشیاری تمام جهت تثبیت موقعیت و کسب وجاهت و از جمله حفظ و گسترش املاکش، خود را به تصوف بست که با توجه به شرایط عصر چندان صعب و دشوار نبود. این نوشته کوشش دارد تا به احوال، کردار و مناسبات این شیخ پرورش یافته عصر ایلخانی بپردازد.

خلاصه ماشینی: "مثلا مورخان و محققان معاصر بسهولت نوشتهء ابن بزاز را بدون نقد در خصوص پراکندگی مریدان شیخ در اقصی نقاط دنیا از ختا و ترکستان تا سراندیب و مصر تکرار کرده‌اند و اینکه سالانه بیش از دهها هزار نفر به زیارت او وی می‌آورند و حتی محققی(در متن مقاله به آن اشاره کرده‌ام)با اجتهاد خود آن را نیز بیشتر از این ازیابی کرده است،اما از کیفیت مناسبات شیخ با برادران،نزدیکان،روستاییانی که با آنها اختلافات ارضی داشت و یا تنش با خاندان و مریدان طریقت زاهدی و... البته،دلایل دیگری نیز وجود دارد که صفی الدین تا قبل از دیدار شیخ زاهد به دنبال مرشد و مراد نبوده است، چرا که به ادعای مناقب‌نویسان و مورخان،از جمله ابن بزاز و دیگران،پس از آنکه صفی الدین با فقدان(مرحوم) نجیب الدین مواجه شد-که چنین موضوعی در اصل منتفی بود-و کسی راز و رمز او را نگشود تا اینکه امیر عبد الله در دیار شیراز با دادن نشانی کامل از مکان و حتی وصف شمایل شیخ زاهد گیلانی او را به محضر وی راهنمایی‌ کرد،اما برخلاف عجله مناقب‌نویسان و مورخان صفوی و دیگران برای یافتن مرشد،صفی الدین خود چندان عجله‌ای‌ نداشت و چهار سال علی رغم نشانیهای کاملی که به زعم همان مؤلفان از شیوخ فارس دریافت کرده بود-در اردبیل با وجود نزدیکی به گیلان درنگ کرد-و به محضر شیخ زاهد نرفت."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.