Skip to main content
فهرست مقالات

بازشناسی مضمون حماسی - اساطیری «رویارویی پدر و پسر» در روایتی از تذکره الاولیا

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 191 تا 208)

کلیدواژه ها :

تذکره الاولیا ،نقد اساطیری ،نبرد پدر و پسر ،داستان رستم و سهراب ،ابراهیم‌ ادهم

کلید واژه های ماشینی : ابراهیم ادهم، تذکره الاولیا، اساطیری، حماسی، داستان ابراهیم ادهم و پسرش، داستان، روایت، رستم و سهراب، نبرد پدر و پسر، مضمون

اشتراک و استمرار برخی از الگوها و مضامین اساطیری در ناخودآگاه فردی،تباری و جمعی‌ انسان،دستاویز اصلی نقد اسطوره‌ای برای بازیابی و تحلیل تجلیات مختلف اسطوره و آیین در انواع ادبی است.از منظر این نقد و اصول و مبانی آن،در تذکره الاولیای عطار به‌عنوان یکی از متون پایه‌ای ادب عرفانی،چند نکته درخور ذکر به نظر می‌رسد؛از جمله این‌که بر طبق‌ ساختارشناسی داستان ابراهیم ادهم و پسرش و مقایسه اجزای داستانی آن با چند روایت‌ مشهور«نبرد پدر و پسر»احتمالا طرح کلی این داستان بر الگوی داستان رستم و سهراب‌ پرداخته شده و در قالب بن‌مایه حماسی-اساطیری«رویارویی و ستیز پدر و پسر»-البته با تفاوتهای ناشی از صبغه عرفانی آن-قابل بررسی است. ابراهیم ادهم از صوفیانی است که گزارش احوال او با مضامین داستانی و افسانه‌ای‌ درآمیخته است و باتوجه به نفوذ و تأثیر شاهنامه در تبدیل سرگذشت و سیمای بعضی‌ شخصیتهای تاریخی به روایات و چهره‌های مردم‌پسند و غیرتاریخی،این حدس چندان نامتحمل نیست که در پرداخت داستان«ابراهیم ادهم و پسرش»الگوی کلی روایت رستم و سهراب موردنظر بوده باشد.

خلاصه ماشینی:

"نخست این‌که در تحلیل نمونه موردنظر در این مقاله(یعنی داستان ابراهیم ادهم و ساختارشناسی داستان ابراهیم ادهم و پسرش در تذکره الاولیا مقدمه تحلیل آن از منظر نقد ابراهیم ادهم همسر و پسر شیرخوار خود را در بلخ ترک می‌کند،رستم نیز پس از ازدواج با تمینه او را در سمنگان می‌گذارد و خود به ایران بازمی‌گردد و سهراب در سرزمین مادری زاده‌ پسر ابراهیم ادهم«چون بزرگ شد،پدر خوش را از مادر طلب کرد»سهراب نیز:بر مادرآمد بپرسید از وی بدو گفت:گستاخ با من بگوی‌ در داستان عطار«مادر گفت پدر تو گم شده است و به مکه نشانش می‌دهند»تهمینه نیز پدر داستان رستم و سهراب نیز به‌رغم پافشاری فرزند،این پدر است که از معرفی خویش سر باز بمیرد،و این دعا در حق فرزند اجابت می‌شود و به نظر عطار وی پسر خویش را قربانی حق‌ سرگذشت ابراهیم ادهم و پسرش در تذکره الاولیا بر پایه طرح کلی روایات نبرد پدر و پسر ابراهیم ادهم از صوفیانی است که روایات و افسانه‌های بسیاری درباره او نقل شده و در داستان تذکره الاولیا آهو،پیک اهورایی و یزدانی است که ابراهیم ادهم را متنبه می‌کند. داستان رستم و سهراب به کرات مورد تقلید داستان‌پردازان قرار گرفته است و برای نمونه غیر از منابع متاخر هم در روضات الجنات این داستان را در شرح احوال ابراهیم ادهم می‌یابیم‌ این داستان نیز عینا با روایت عطار همسان نیست و در آن پسر ابراهیم ادهم نمی‌میرد و رویارویی پدر و پسر دارد،این مشترکات،کلی است و در جزئیات تفاوتهایی نیز دیده می‌شود در تذکره الاولیا پسر بیم دارد که اگر خود را معرفی کند،پدرش بگریزد و این پرهیز و"

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.