Skip to main content
فهرست مقالات

مکتبهای کلامی

نویسنده:

(12 صفحه - از 130 تا 141)

کلید واژه های ماشینی : معتزله، توحید، کلامی، مکتب، اعتزال، اسلام، کلام معتزله، عدل، صفات، معتزلی

خلاصه ماشینی:

"در اینکه عدل از صفات جمال الهی می‌باشد اختلافی نیست، لیکن سخن در تفسیر معنای عدل است، آیا عدل معیار روشن و ثابتی دارد که ابتدا عقل آن را یافته، آنگاه بر پایه آن افعال خداوند را به عدل توصیف می‌کند؟یا چنین معیار ثابت عقلی وجود نداشته و معنای عدل این است که:«آنچه آن خسرو کند شیرین بود»؟ معتزله طرفدار نظر نخست، و اشاعره طرفدار نظر دوم می‌باشند، قاضی عبدالجبار معتزلی در این باره گفته است:«نحن اذا وصفنا القدیم تعالی بانه عدل حکیم، فالمراد به انه لا یفعل القبیح اولا یختاره و لا یخل بما هو واجب علیه و ان افعاله کلها حسنة، و قد خالفنا فی ذلک المجبرة و اضافت الی الله تعالی کل قبیح» (11) :ما هر گاه خدای سبحان را به عدل و حکمت توصیف کنیم مقصود این است که او فعل ناروا انجام نداده و به آنچه واجب است اخلال نمی‌رساند، و همه کارهای او شایسته است، ولی جبرگرایان در این مورد با ما مخالفت کرده و هر فعل ناروایی را به خدا نسبت می‌دهند. ولی با شکست معتزله مردم، تحت اقتدار محدثان و فقیهان همفکر آنان قرار گرفتند و این جریان از عهد متوکل تا چندی قبل ادامه داشت و موجب جمود فکری و وقفه علمی مسلمانان گردید، زیرا رسالت دانشمندان چیزی جز حفظ و نقل احادیث-و حداکثر-تفسیر لغوی و بحث سندی پیرامون آنها نبود و هیچگونه نقد عقلی اعمال نمی‌شد، چنانکه اهتمام فقیه جز به نقل آراء فقیهان قبل از خود نبود، و چه زیبا گفته است مسعودی که: متوکل مردم را به تسلیم و تقلید دستور داد!!آری جو حاکم بر دانشمندان در زمان متوکل جز تسلیم و تقلید نبود، بدین جهت کتابهایی که در عهد وی در زمینه‌های فقه، حدیث، تفسیر و حتی ادبیات تألیف شده، یکنواخت بوده، فاقد ابتکار و نوآوری می‌باشند و اگر تفاوتی به چشم می‌خورد جز از ناحیه اطناب و ایجاز و بسط و اختصار نمی‌باشد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.