Skip to main content
فهرست مقالات

برهان نظم

نویسنده:

(7 صفحه - از 54 تا 60)

کلید واژه های ماشینی : برهان ،نظم ،برهان نظم ،کانت ،اثبات ،غایت ،پیشین ،دلالت ،ناظم ،طبیعت ،بیان تقریرهای گوناگون ،حکمت ،بحث عمده بیان تقریرهای ،هیوم ،اسلامی ،عالم طبیعت ،تقریرهای گوناگون برهان ذکر ،خداوند ،دلالت برهان از دیدگاه اندیشمندان ،بررسی برهان نظم ،علم ،ذکر ،مجموعه ،کلامی ،برهان نظم با وجود دلالت ،مصنوع ،علت ،اعتبار ،بیان ،جهان

این نوشتار، به بررسی برهان نظم می پردازد و پس از بیان پیشینه آن در آثار اندیشمندان غرب و شرق و بیان معانی لغوی و اصطلاحی «نظم» و ذکر نام های این برهان در لسان اندیشمندان، به اقسام نظم اشاره می کند و محل بحث را در میان این اقسام روشن می نماید. بحث عمده بیان تقریرهای گوناگون این برهان و طرح و رد اشکالات ذکر شده بر این برهان است، سپس به هدف اصلی مقاله، که همان نقد و بررسی دلالت برهان از دیدگاه اندیشمندان اسلامی است، می پردازد و میزان کارآمدی و دلالت آن را روشن می کند. بحث پایانی نگاهی گذرا به شبهه شرور و حل آن است. در این نوشتار، روشن گردیده که برهان نظم با وجود دلالت اندک و نتیجه محدود آن (در مقایسه با دیگر براهین)، از بهترین استدلال های کلامی بر اثبات خداوند و علم و حکمت اوست و به خاطر نزدیکی آن به فطرت بشری، دارای ارزش فراوانی برای جدال احسن می باشد.

خلاصه ماشینی:

"نگاه غایت انگارانه سقراط به جهان طبیعت،([2])نظام مندی عالم طبیعت توسط عقول و مثل در فلسفه افلاطون،([3]) اثبات هدف غایی برای طبیعت و هدفمندی همه حرکت ها در حکمت ارسطویی،([4]) اعتقاد به حاکم بودن نغمه های هماهنگ موسیقی بر عالم و نظام مندی عالم بر مبنای عدد و ریاضی در اندیشه فیثاغوریان،([5]) و در مقابل، انکار غایتمندی و نظم انگاری و اعتقاد به تناقض در مفهوم «خدا» در سفسطه های اپیکورس،([6]) نمونه هایی از دل مشغولی اندیشمندان و در نهایت، پیشینه یونانی این برهان می باشند. ب. در عالم اسلام هرچند تفکر در طبیعت و راه یابی از مخلوق به خداوند و اوصاف او جزء تعالیم اسلامی تلقی می شود و این شیوه استدلال جایگاه خاصی در قرآن کریم و دیگر متون دینی ما دارد; با این حال، برهان نظم تا حدی مورد بی مهری بسیاری از اندیشمندان مسلمان واقع شده و تلاش چندانی در جهت تحکیم آن صورت نگرفته است و آن را به عنوان یک دلیل عقلی و مستدل بیان نکرده اند. ([56])در اینجا، خلاصه ای از برخی اشکالات مهم تر و جواب آن ها ذکر می شوند: مهم ترین اشکال هیوم این است که برهان «نظم» در حقیقت، تمثیل و تشبیه بین مصنوعات منظم بشری و موجودات طبیعی است، در حالی که از این تمثیل نمی توانیم خداگرایی توحیدی را به عنوان یک تبیین معتبر برای نظم طبیعی نتیجه بگیریم; چرا که اولا، شباهت زیادی بین مصنوعات بشری و آثار طبیعی وجود ندارد; ثانیا، ما با تجربه آموخته ایم که مصنوعات انسان نتیجه طرح و تدبیرند، اما چنین تجربه ای از مجموعه های طبیعی نداریم، و تجربه توان اثبات این مطلب را ندارد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.